Vaniköy Camii'nin Tarihi ve Önemi
Vanî Mehmet Efendi Camisi ya da halk arasında bilinen ismiyle Vaniköy Camii, İstanbul'un Üsküdar ilçesinin Vaniköy semtinde bulunan, 17'nci yüzyıldan kalma tarihî bir camidir. Caminin bânîsi olan Vanî Mehmed Efendi, Padişah IV. Mehmet devrinde yaşamış olup, Köprülüzâde Fazıl Ahmed Paşa'nın himâyesini cezbetmiş dönemin ulema sınıfının meşhur müfessir ve vâizlerindendir.
Padişah IV. Mehmed, Üsküdar yakınlarında o dönemde Papaz Bahçesi ya da Papaz Korusu adıyla bilinen mevkiyi hocası Vânî Mehmed Efendi'ye hediye etmiştir. Boğaziçi'nde bulunan bu semt, sonraları onun ismiyle Vaniköy olarak adlandırılmıştır. Vânî Mehmed Efendi semti imar ederek hicrî 1076, milâdî 1665 senesinde buraya bir cami yaptırmıştır. Caminin yanına kendi konutu olarak bir yalı ve bir de medrese inşa ettirmiştir.
Mimari Özellikleri
Vaniköy Camii, ahşap karkas yapısıyla inşa edilmiş özgün bir yalı camisidir. Tek şerefeli minaresi kâgir zemine oturtulmuş olup betonarme bir yapıya sahiptir. Caminin deniz tarafında estetik bir duvar çeşmesi bulunurken, koru tarafı yüksek sütunlarla sundurma şeklinde inşa edilmiştir.
Yangın ve Restorasyon Süreci
Cami, 15 Kasım 2020 tarihinde elektrik tesisatından kaynaklanan bir yangın felaketi yaşamıştır. Bu yangın nedeniyle caminin ahşap kısımları yanmış, iç kısımdaki hat ve tezhip gibi değerli koleksiyonlar da zarar görmüştür. Yangına ilişkin bilirkişi raporunda ise caminin idaresinden sorumlu vakıf sorumlu bulunmuştur. Kasım 2022 sonrasında başlayan ve yaklaşık 2,5 yıl süren kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla yanan ahşaplar ile sonradan eklenen muhdes betonarme kısımlar kaldırılmıştır. Yapısal olarak güçlendirilen camide, orijinal kalem işi bezemeler konservasyon çalışmaları sonrası tekrar yerine konmuş, gerekli yerler horasan harcı ile sıvanmış ve minarenin külahı yeniden yapılmıştır. Restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından Vaniköy Camii, 16 Haziran 2023 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katıldığı törenle yeniden ibadete açılmıştır.