Van Kalesi, Urartu Krallığı tarafından kütle halindeki taştan yaptırılan ve Urartu başşehri Tuşba'yı kuş bakışı gören bir istihkam yapıdır. Van Gölü kıyısında olup, Van şehrine 5 km uzaklıkta bulunan bu kale sarp bir kayalık üzerine inşa edilmiştir. Yapı 1800 m uzunluğunda, 120 m genişliğinde ve 80 m yüksekliğindedir.
Van Kalesi'nin Tarihi ve Kuruluşu
Kale, MÖ 9. yüzyılda Lutipri'nin oğlu Sarduri tarafından MÖ 840 - MÖ 825 tarihleri arasında kurulmuştur. Genellikle yeryüzüne çıkmış kayalarda ve yamaçların içinde yapılan bu tür kaleler, yabancı ordulara karşı koymak için değil, bölge kontrolü amacıyla kullanılmaktadır. Van şehri eteklerindeki bu yapının harabeleri, onun duvarlarının Orta Çağ'da yapıldığını destekler. Ayrıca kalenin, o dönemin şartlarıyla inşa edilmesinin olanaksız olduğu düşünülerek, o zamanlarda yaşayan dev insanlar tarafından yapıldığına dair halk arasında söylentiler bulunmaktadır.
Arkeolojik Kazılar ve Keşifler
Rus arkeologların 1915-1916 yıllarında Van Kalesi'nde gerçekleştirdiği arkeolojik kazılar neticesinde Urartu kralı Sarduri'ye ait olan annallar ele geçirilmiş ve kalenin tam olarak planı çizilebilmiştir. 1916 yılında Rus Arkeoloji Derneği çalışmalarında kalede odaların iç düzenini gösteren planlar belirtilmiştir. Kalede yapılan kazılar, Urartu kale kalıntılarını, odaların iç düzenini ve çeşitli yazıtları gün yüzüne çıkarmıştır.
Görülmesi Gereken Önemli Yapılar ve Anıtlar
Kale içerisinde Urartu kale kalıntıları ve odaların yanı sıra dini ritüeller için kullanılan kutsal mağara tapınağı kapısı olan Meher Kapı Anıtı yer almaktadır. Ayrıca Ahameniş İmparatorluğu devrine ait yazıtlardan Serhasin kitabesi (Serhas Yazıtı) ve II. Sarduri Yazıtları kalenin en değerli tarihi unsurlarındandır. Van Kalesi, höyüğü ve tarihi Van şehri ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde de yer alarak uluslararası bir tarihi öneme sahiptir.