Vakfıkebir (eski adlarıyla Büyük Liman veya Rumca yuva anlamına gelen Fol/Pholí), Trabzon ilinin batısında yer alan tarihi ve köklü bir yerleşim yeridir. İlçenin doğusunda Çarşıbaşı, batısında Beşikdüzü, güneyinde Tonya ilçeleri ve kuzeyinde Karadeniz bulunmaktadır. İlçe merkezi, doğudaki Işıklı (Yeros) burnu ile batıdaki Zeytin (Yobol) burnu arasında oluşan geniş bir merkezin en uç noktasında kurulmuştur. Bu coğrafi yapısı nedeniyle ilçe coğrafya kitaplarında Büyükliman olarak da gösterilmektedir. Işıklı fenerinden itibaren güneybatıya ve ardından kuzeybatıya yönelen kıyı şeridi, denizciler için oldukça elverişli olan ve karayel rüzgarlarına kısmen kapalı bulunan Büyükliman koyunu meydana getirmektedir.
Vakfıkebir'in Tarihi ve Adının Kökeni
Kuruluş tarihi kesin olarak bilinmeyen Vakfıkebir, tarih boyunca Hitit, Pers, Roma, Bizans ve Trabzon İmparatorluğu'nun hâkimiyeti altında kalmıştır. İlçe, 1461 yılında Osmanlı İmparatorluğu yönetimine girmiştir ve sahip olduğu doğal liman sayesinde deniz ulaşımının önemli merkezlerinden biri olmuştur. Bugün kullanılan ismini ise Osmanlı padişahı I. Selim'in annesi Gülbahar Hatun'dan almıştır. Gülbahar Hatun, Trabzon'da kurmuş olduğu Hatuniye Vakfı'na o zamanki adıyla Büyükliman olarak bilinen bu kasabanın topraklarının gelirlerini de dahil etmiştir. Bu tarihten sonra kasaba, büyük vakıf anlamına gelen Vakfıkebir adıyla anılmaya başlanmıştır.
Gülbahar Hatun'un Deniz Fırtınası Rivayeti
İlçenin adının ortaya çıkışına dair köklü bir rivayet bulunmaktadır. İstanbul'dan Trabzon'da bulunan oğlu I. Selim'i ziyarete gelen Gülbahar Hatun, denizde büyük bir fırtınaya yakalanır. Fırtına esnasında, karaya çıkacağı ilk yeri vakfedeceğini söyler. Fırtınanın dindiği ve karaya ulaştığı yer Vakfıkebir sahili olunca, adağı doğrultusunda Vakfıkebir topraklarının gelirlerini kurduğu vakfa dahil eder.
Osmanlı Döneminden Cumhuriyet'e İdari Yapı
Vakfıkebir, 1874 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun bir kazası haline getirilmiştir. Bu dönemde Akçaabat, Maçka ve Yomra ilçeleriyle birlikte doğrudan Trabzon'a bağlanmıştır. Belediye teşkilatı ise 1877 yılında kurulmuş olup, ilk Belediye Başkanı Bahadırzade Yusuf Ağa'dır. Modernleşme adımları kapsamında ilçede 1888 yılında ilk Rüştiye okulu açılmış, 1892 yılında ise ilk banka olarak Ziraat Bankası faaliyete geçmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında 20 Temmuz 1916'da Rus İmparatorluğu tarafından işgal edilen ilçe, 14 Şubat 1918 tarihine kadar işgal altında kalmıştır.
Cumhuriyet Dönemi, Nüfus ve Kültür
Cumhuriyet döneminde sınırları yeniden şekillenen Vakfıkebir ilçesinden; 1954 yılında güneyindeki Tonya, ardından 1980 ve 90'lı yıllarda sırasıyla batısındaki Beşikdüzü, Şalpazarı ve doğusundaki Çarşıbaşı ilçeleri ayrılarak bağımsız birer ilçe olmuşlardır. 2018 yılı nüfus verilerine göre toplam nüfusu 28.209 olan ilçenin en yoğun mahalleleri arasında Kemaliye, Çarşı, Yalıköy, Büyükliman ve Hacıköy yer almaktadır. Ayrıca ilçenin kültürel hayatında çok önemli bir yere sahip olan ve adını tüm ülkeye duyuran geleneksel Vakfıkebir Ekmek Festivali, 1994 yılından beri her yıl coşkuyla düzenlenmektedir. Bölgede Karadeniz Bölgesi Doğu bölümünün ılıman ve denizsel karakterdeki iklim şartları etkilidir.