Efsanelerin ve Tarihin Buluştuğu Nokta: Troya
Troya veya Truva, Kaz Dağı (İda) eteklerinde bulunan dünya çapında ünlü tarihî bir kenttir. Çanakkale il sınırları içinde yer alan ve günümüzde Hisarlık olarak adlandırılan arkeolojik bölgede konumlanan bu antik yerleşim, Çanakkale Boğazı'nın güneybatı ağzının hemen güneyinde ve Kaz Dağı'nın kuzeybatısında yer alır. Homeros tarafından yazıldığı sanılan iki manzum destandan biri olan İlyada'da bahsi geçen meşhur Troya Savaşı'nın gerçekleştiği bu antik kent, tarihî ve kültürel önemi nedeniyle 1996 yılından beri Millî Park statüsünde korunmakta olup, 1998 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası listesinde yer almaktadır.
Troya'nın Keşfi ve Coğrafi Konumu
Antik kent, 1870'lerde Alman amatör arkeolog Heinrich Schliemann tarafından Çanakkale merkez ilçesine bağlı Tevfikiye köyünün batısında, 200x150 metre boyutlarında ve 31.2 metre rakımlı bir kalker tabakasının parçası olan Hisarlık Tepesi'nde keşfedilmiştir. Kazılar sonucunda kentten çıkarılan eşsiz eserlerin büyük bir kısmı maalesef yurt dışına kaçırılmış olup; günümüzde Türkiye, Almanya ve Rusya'daki çeşitli müzelerde sergilenmektedir. Kurulduğu ilk dönemlerde Karamenderes ve Dümrek Çaylarının döküldüğü, Çanakkale Boğazı'na açılan korunaklı bir koyun kenarında denizle iç içe bir liman kenti olan Troya, zamanla nehirlerin taşıdığı alüvyonlar nedeniyle denizden uzaklaşmış, yaşanan doğal felaketler ve saldırıların ardından önemini yitirerek terk edilmiştir.
Uygarlıklar Geçidi ve Athena Tapınağı
Tarih boyunca birçok büyük gücün ve liderin ilgisini çeken Troya'da halk, Sardis kökenli Herakleid hanedanının yerine geçmiş ve Anadolu'yu 505 yıl boyunca Lidya Krallığı Candaules (MÖ 735-718) dönemine dek yönetmişlerdir. Onların ardından bölgede İyonlar, Kimmerler, Frigyalılar ve Miletliler yayılmış; MÖ 546 yılında ise bölge Pers istilasına uğramıştır. Antik kentle özdeşleşen en önemli yapılardan biri Athena Tapınağı'dır. Pers egemenliği sırasında İmparator I. Serhas çıktığı Yunanistan seferinde, Çanakkale Boğazı'nı geçmeden önce kente gelerek bu tapınağa kurbanlar sunmuştur. Benzer şekilde, Büyük İskender de Perslere karşı başlattığı mücadele sırasında antik kenti ziyaret etmiş ve zırhını koruması için Athena Tapınağı'na bağışlamıştır.
Tarihin Katmanları: Troya I'den Troya IX'a
Arkeolojik kazılar, aynı konum üzerinde farklı dönemlerde yedi kez kent kurulduğunu ve farklı dönemlere ait 33 katmanın bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu karmaşık arkeolojik yapıyı daha kolay inceleyebilmek amacıyla kalıntılar Roma rakamlarıyla ifade edilen 9 ana döneme ayrılmıştır. Hisarlık Tepesi'ndeki ilk yerleşim MÖ 3200-2600 yıllarına tarihlenen Troya I evresiyle başlamıştır. Tunç Çağı boyunca Çanakkale Boğazı'ndaki stratejik ticari konumu sayesinde büyük gelişim gösteren antik kent, MÖ 1300 – MÖ 1190 yılları arasında Homeros'un destanına konu olan efsanevi Homerik Troya (Troya VIIa) dönemini yaşamıştır. Kentin son evresini ise MS 1. yüzyıla tarihlenen Roma dönemi yerleşimi olan Troya IX (Ilium) oluşturmaktadır. Bu son dönemin en dikkat çekici kalıntılarından biri de MS 124 yılında İmparator Hadrianus tarafından yenilenmiş olan, küçük tiyatro olarak da bilinen Hadrianus Odeonu'dur.