Tipili Mahallesi ve Tarihçesi
Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı kırsal bir yerleşim yeri olan Tipili, zengin bir tarihi geçmişe sahiptir. Eski adı Gürcüce bir yer adı olan Vahtangisi (ვახტანგისი) olan mahalle, Osmanlı kayıtlarına Vahtanos veya Vaktanos (واقتanوص) şeklinde geçmiştir. Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alan yerleşim, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köy, Osmanlı idaresinin ilk dönemlerinde Tortum sancağına bağlı bulunmaktaydı.
Demografik Gelişim ve Yakın Tarih
1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Vaktanos" adıyla kaydedilen yerleşimde, yalnızca erkek nüfusu tespit edilmiş ve 70 erkek kaydedilmiştir. Bu doğrultuda o dönem köyün toplam nüfusunun yaklaşık 140 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir. Cumhuriyet döneminde, 1928 yılı kayıtlarında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı olan köy, 1940 genel nüfus sayımında 420 kişilik bir nüfusa sahipti. Yabancı kökenli olduğu gerekçesiyle adı 1950'li yılların ilk yarısında değiştirilen yerleşim, genel nüfus sayımlarında 1950 yılında "Vaktanos", 1955 yılında ise "Tipili" adıyla geçmektedir. 1965 yılına gelindiğinde nüfusu 568 kişiye ulaşan köyde 167 kişi okuma yazma bilmekteydi. 2012 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı kanunla birlikte, Erzurum'daki tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılarak yerleşim Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi haline gelmiştir.
Karsameti Kalesi Kalıntıları
Tipili köyünün en önemli tarihi kalıntısı, köy merkezinin yaklaşık 1 kilometre kuzeydoğusunda yer alan kaledir. Kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bu kaleden günümüze çok az duvar örgüsü ulaşabilmiş, kalan kısım ise zamanla taş yığınına dönüşmüştür. Kalenin bulunduğu bu mevki, yerel halk tarafından Gürcüce Karsameti (ქარსამეთი) olarak adlandırılmaktadır. Kalenin, bölgenin 16. yüzyılda Osmanlı yönetimine geçtiği dönemden kaldığı tahmin edilmektedir.
Coğrafi Konum ve Ulaşım
Tipili, Erzurum il merkezine 80 kilometre, Tortum ilçe merkezine ise 30 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Coğrafi olarak Karadeniz Bölgesi sınırlarında bulunan mahalle, Tortum ilçesinin kuzeybatısında konumlanmıştır. Yerleşime ulaşım, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kapıkaya, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden bağlanan 21,2 kilometrelik bir köy yolu ile sağlanmaktadır. Mahallenin rakımı ise 2109 metredir.