Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal yerleşim olan Taşoluk Mahallesi, 2300 metre rakımda yer alan, tarihi ve coğrafi açıdan köklü bir geçmişe sahip mahalledir. Erzurum il merkezine 60 km, Tortum ilçe merkezine ise 8 km uzaklıkta bulunan yerleşim, 16,99 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahiptir. Tarih boyunca farklı adlarla anılan bu kırsal mahalle, Tao-Klarceti bölgesinin tarihi mirasını günümüze taşıyan önemli yerleşimlerden biridir.
Taşoluk'un Tarihsel Geçmişi ve Eski Adları
Bugünkü Taşoluk ile komşusu olan Yamankaya mahallelerinin ortak eski adı Hendzoreti'dir. Gürcü coğrafyacı Vahuşti'nin eserlerinde Hendzoreti (ხენძორეთი) olarak geçen bu yerleşim ismi, Türkçeye Hinzorik veya Hinzurik olarak girmiştir. Tarihsel olarak Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alan köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Erken dönem Osmanlı kayıtlarında Hazorik adıyla geçen yerleşimin Hinzorik veya Hendzoreti olduğu tahmin edilmektedir. Köy, Osmanlı kayıtlarında Aşağı Hinzorik (Hinzorik-i Süfla) olarak da anılmıştır.
Osmanlı Dönemi İdari ve Nüfus Yapısı
Osmanlı idaresinin 1574 tarihli mufassal defterinde Taşoluk ve Yamankaya köylerinin Hazorik adıyla tek bir köy olarak kaydedildiği tahmin edilmektedir. Rusça bir haritada Hanzorek şeklinde geçen bu yerleşim, 1574 yılında Tortum sancağının Liskavi nahiyesine bağlıydı ve tamamı Hristiyan olan 87 haneden oluşmaktaydı. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre ise Tortum kazasına bağlı olan Hinzorik-i Süfla köyünde, askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfus sayılmış ve 8 hanede 32 erkek tespit edilmiştir. Kadın nüfus da eklendiğinde köyün o dönemki toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir.
Cumhuriyet Dönemi, İsim Değişikliği ve Günümüzdeki Yapısı
1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hazurek-i Süfla veya Hazorek-i Süfla şeklinde geçen yerleşim, 1940 genel nüfus sayımında Aşağıhinzurik adıyla kaydedilmiş olup nüfusu 224 kişiden oluşmaktaydı. Hinzorik veya Hazurek ismi Türkçe olmadığı gerekçesiyle yerleşimin adı 1950'lerin ilk yarısında Taşoluk olarak değiştirilmiştir. 1965 yılı nüfus sayımında köyün nüfusu 269 kişiye yükselmiş, ancak bu nüfus içinde okuma yazma bilen kişi sayısı yalnızca 41 olarak kaydedilmiştir. Erzurum'un büyükşehir statüsü kazanmasının ardından, 2012 yılında kabul edilen 6360 Sayılı Yasa uyarınca köyün tüzel kişiliği kaldırılarak Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi haline getirilmiştir. 2022 yılı verilerine göre Taşoluk Mahallesi'nin nüfusu 123 kişidir.
Coğrafi Konum ve Ulaşım
Taşoluk, Tortum ilçesinin güneydoğu kesiminde yer almaktadır. Mahallenin ana ulaşım bağlantısı, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna Kireçli Mahallesi üzerinden bağlanan ve Söğütlü Mahallesi'ne kadar uzanan 7,1 kilometrelik köy yolu vasıtasıyla sağlanmaktadır.