Tarihî Sinop Cezaevi: Anadolu'nun Alcatraz'ı
Tarihî Sinop Kapalı Cezaevi ya da resmî adıyla Tarihi Cezaevi, bir dönem "Anadolu'nun Alcatraz'ı" tabiri ile de tanınan ve 1999 yılında kapatılmış tarihi bir cezaevidir. 2000 yılında müzeye çevrilen yerleşkede, 2020 yılında iç ve çevresel restorasyon çalışmalarına başlanmıştır. Üç yanı denizle çevrili olan ve tarihî Sinop Kalesi duvarlarının içerisinde yer alan bu yapı, günümüzde müze olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.
Kalenin Tarihi ve Evliya Çelebi'nin Gözlemleri
Cezaevine ev sahipliği yapan kale, yaklaşık 4000 yıl önce Gaskalılar tarafından inşa edilmiştir. Tarih boyunca Yunanlar, Pontus, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlılar kendi dönemlerinde kaleyi korumuş ve güçlendirmişlerdir. Kalenin cezaevi olarak kullanımına ait en eski belgeler ise 1568 yılına dayanmaktadır. Evliya Çelebi seyahatnamesinde bu zindandan; "Büyük ve korkunç bir kaledir. 300 demir kapısı, dev gibi gardiyanları, kolları demir parmaklıklara bağlı ve her birinin bıyığından 10 adam asılır nice azılı mahkûmları vardır. Burçlarında gardiyanlar ejderha gibi dolaşır. Tanrı korusun, oradan mahkûm kaçırtmak değil, kuş bile uçurtmazlar." diyerek bahsetmiştir.
Zindana Dönüşüm ve Mimari Özellikleri
İç kalenin resmi olarak zindana dönüşmesi 1887 yılında gerçekleşmiştir. O dönem Sinop Mutasarrıfı Veysel Paşa yeni binalarla birlikte bir de hamam eklemiştir. 1939 yılında ise çocuk hapishanesi olarak kullanılmak üzere bir bina daha eklenmiştir. Cezaevi, iki katlı ve U planıyla kesme taş ve tuğla kullanılarak inşa edilmiştir. Güney kısmında bodrum bulunmakla birlikte zemin kat ve onun üzerinde bir kattan oluşmaktadır. Yapının içerisinde 28 adet koğuş mevcuttur.
Kültür, Edebiyat ve Sinemadaki İzleri
Tarihî Sinop Cezaevi, edebiyatta Sabahattin Ali'nin "Duvar" adlı öyküsünde ve meşhur "Aldırma Gönül" şiirinde anlatılmıştır. Cezaevinde Sabahattin Ali'nin yanı sıra Kırım Hanı II. Devlet Giray, Gürcü Nusret, Refik Halit Karay, Mustafa Suphi, Ahmet Bedevi Kuran, Ruhi Su, Burhan Felek, Zekeriya Sertel, Refi' Cevad Ulunay, Celal Zühtü Benneci, Hüseyin Hilmi, Osman Cemal Kaygılı, Kerim Korcan ve Osman Deniz gibi tarihi ve edebi figürler yatmıştır. Ayrıca sinema ve televizyonda da önemli bir yere sahip olan bina; Firar, Pardon ve Tatar Ramazan filmlerine ev sahipliği yapmış, Parmaklıklar Ardında dizisi için ise binaya dönemin parasıyla 200 bin YTL'lik harcama yapılmış ve 60 km kablo döşenmiştir.