Taksim Gezi Parkı (Taksim Gezisi olarak da bilinir), İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Taksim Meydanı'nın kuzeydoğusunda Cumhuriyet, Asker Ocağı ve Mete caddeleri arasında yer alan tarihi bir şehir parkıdır. Cumhuriyet döneminde İstanbul'da inşa edilen ilk park olma özelliğini taşıyan bu yeşil alan, geçmişten günümüze uzanan zengin tarihi katmanları, yeşil alanları ve toplumsal hafızadaki yeriyle şehrin merkezindeki en önemli dinlenme noktalarından biri olarak hizmet vermektedir.
Osmanlı Dönemi ve Topçu Kışlası Tarihi
Bugün Gezi Parkı'nın bulunduğu alanın tarihi 16. yüzyıla kadar uzanmaktadır. O dönemde, Kanuni Sultan Süleyman'ın aşçısı Manuk Karaseferyan aracılığıyla Ermeni cemaatine tahsis edilen bu arazide Pangaltı Ermeni Mezarlığı (Surp Agop Ermeni Mezarlığı) yer almaktaydı. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında mezarlık arazisi el koyma girişimleriyle karşı karşıya kalmış, 1872 yılında Sultan Abdülaziz mezarlığın Ermeni cemaatine ait olduğunu gerekçe göstererek el koyma talebini reddetmiştir. 1912'de ise yol genişletme çalışmaları kapsamında arazinin bir bölümü belediye tarafından satın alınmıştır.
Parkın ön kısmında 1806 yılında inşa edilen Halil Paşa Topçu Kışlası, Rus ve Hint mimarisinin izlerini taşıyan soğan kubbeli ve kule görünümlü yapısıyla bölgedeki en dikkat çekici tarihi eserlerden biri olmuştur. Kışla, 1909 yılındaki 31 Mart Olayları sırasında isyancıların karargâhı haline gelmiş ve Hareket Ordusu'nun müdahalesi esnasında top atışına tutularak ayaklanma bastırılmıştır. Zamanla işlevini kaybeden kışla binasının içindeki alan, 1922'de ahşap tribünlerin eklenmesiyle Taksim Stadı adıyla stadyuma çevrilmiştir. Türkiye millî futbol takımı, tarihindeki ilk resmî futbol maçını 26 Ekim 1923'te Romanya ile bu stadyumda oynamış ve müsabaka 2-2 berabere sonuçlanmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Parkın İnşası
1930'lu yıllarda devam eden hukuki süreçlerin ardından, 1939 yılında mezarlık alanı istimlak edilmiş ve bu bölgede yer alan Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi yıkılmıştır. Yıkılan mezarlıktan elde edilen mezar taşlarının birçoğu, inşa edilecek olan parkın mermer merdivenlerinin yapımında kullanılmıştır. Dönemin imar planını hazırlayan şehircilik uzmanı Henri Prost, Dolmabahçe'den Nişantaşı'na yükselen Kadırgalar Vadisi'ni (Harbiye Kongre Vadisi) büyük bir park haline getirme projesi kapsamında Taksim Gezisi'nin yapılmasını önermiştir. Taksim Stadı'nın İnönü Stadyumu inşaatıyla işlevini kaybetmesinin ardından, harabe durumdaki kışla 1940 yılında İstanbul Valisi Lütfi Kırdar tarafından yıktırılarak yerine İstanbul'un Cumhuriyet dönemindeki ilk parkı inşa edilmiş ve 1943 yılında açılmıştır.
Park, mermer parmaklıklı merdivenleri, Boğaziçi'ne bakan oturma alanları, bankları ve çim sahaları ile halkın sıkça ziyaret ettiği popüler bir gezinti alanı haline gelmiştir. 1944 yılında parkın güney kısmına dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün at üzerindeki heykelinin kaidesi yapılmış olsa da heykel hiçbir zaman buraya dikilmemiş, daha sonra Maçka'daki Taşlık Parkı'na yerleştirilmiştir. Uzun süre "İnönü Gezisi" olarak da adlandırılan parkın alanı, çevresindeki otellere tahsis edilen araziler nedeniyle zaman içerisinde küçülmüştür. 1991-1992 yıllarında gerçekleştirilen revizyon çalışmaları kapsamında parkın ortasına fıskiyeli büyük bir havuz yerleştirilmiştir.
Yakın Dönem Gelişmeleri ve Gezi Parkı Protestoları
Parkın alt kısmında, Cumhuriyet Caddesi tarafındaki kot farkından yararlanılarak 1967 yılında inşa edilen dükkânlar ve kapalı mekânlar, 2013 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Taksim Yayalaştırma Projesi kapsamında yıkılmıştır. Proje doğrultusunda 28 Mayıs 2013 sabahı parkın duvarının yıkılmaya başlanması ve bazı ağaçların sökülmesi, geniş çaplı Gezi Parkı protestoları sürecini başlatmıştır. Başlangıçta ağaçların korunması amacıyla başlayan bu gösteriler, kolluk kuvvetlerinin tazyikli su ve gas bombası içeren müdahalelerinin ardından ülke geneline yayılan geniş protestolara dönüşmüştür. Yaşanan bu toplumsal olaylar sırasında Abdullah Cömert, Ahmet Atakan, Ethem Sarısülük, Mehmet Ayvalıtaş, Berkin Elvan ve Ali İsmail Korkmaz isimli vatandaşlar ile köprüden alt geçide düşerek ağır yaralanan komiser Mustafa Sarı yaşamını yitirmiştir.