Taksim Cumhuriyet Anıtı ve Tarihçesi
Taksim Cumhuriyet Anıtı, İstanbul'un Beyoğlu ilçesindeki Taksim Meydanı'nda yer alan tarihi bir anıttır. İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'ya yaptırılan bu eser, iki genç Türk sanatçı olan Hadi (Bara) Bey ve Sabiha (Bengütaş) Hanım'ın yardımlarıyla 1928 yılında tamamlanmış ve 8 Ağustos 1928'de açılmıştır. Anıtın kaide tasarımı ile çevre düzeni ise mimar Giulio Mongeri tarafından yapılmıştır. Cumhuriyet dönemi anıtları arasında yer alan bu eser, ilk defa figüratif bir anlatımla Mustafa Kemal Atatürk'ü ve kurulan yeni düzeni topluma tanıtan heykellerdendir.
Tasarım Aşaması ve Halkın Katkıları
Cumhuriyetin yeni gösteri alanı olarak seçilen Taksim Meydanı'na bir anıt yapılması için dünya çapında bir yarışma düzenlenmiş ve bu yarışmayı İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica kazanmıştır. Bunun üzerine 1925 yılında dönemin İstanbul milletvekili Hakkı Şinasi Paşa'nın başkanlığında bir komisyon kurulmuş ve anıt sipariş edilmiştir. Ağırlığı 84 tonu bulan anıt, 2,5 yıllık yapım sürecinin ardından tamamlanarak Roma'dan İstanbul'a gemi ile getirilmiştir. Taş ve bronz kullanılarak inşa edilen anıtın yapımı için mali kaynak halktan toplanan bağışlarla karşılanmış, en yüksek bağışı ise Osmanlı bankacısı Berç Keresteciyan yapmıştır.
Sanatsal Eğitim Desteği
Anıtın yapım süreci kapsamında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde de bir yarışma düzenlenmiştir. Yarışmayı kazanan 21 yaşındaki bekar bir kadın olan Sabiha Ziya Hanım, bazı çevrelerin karşı çıkmasına rağmen dönemin Millî Eğitim Bakanı Mustafa Necati'nin desteğiyle tüm masrafları devlet tarafından karşılanarak İtalya'ya, Canonica'nın atölyesine çalışmaya gönderilmiştir. Sunay Akın'ın aktardığı bilgilere göre, anıtın yan yüzlerinde yer alan kadın portreleri ilk makette yer almamakta olup, Sabiha Hanım'ın Roma'ya gitmesinin ardından Canonica tarafından tasarıma eklenmiştir.
Yarım Kalan Havuz Projesi
Pietro Canonica, Taksim Meydanı'nın isminin suların bu bölgeden taksim edilmesi (dağıtılması) nedeniyle verildiğini öğrenince anıtı bir havuz şeklinde tasarlamıştır. Orijinal projeye göre, anıtın dar yüzleri altında bulunan mermer yalaklara akan sular, anıtın çevresindeki havuzda toplanacaktı. Ancak Canonica ile yapılan anlaşma gereği heykeltıraşa altı taksitle ödenmesi gereken tutarın son taksiti parasızlık yüzünden ödenememiştir. Bu sebeple Cumhuriyet Anıtı tamamlanamamış ve havuzsuz olarak kalmıştır.
Anıtın Figürleri ve Sembolik Anlamı
11 metre yüksekliğindeki anıtın yapımında pembe Trentino-Alto Adige/Südtirol ve yeşil Suza bölgesi mermerleri kullanılmıştır. Anıtın bir yüzü Türk Kurtuluş Savaşı'nı, diğer yüzü ise Cumhuriyet Türkiye'sini temsil etmektedir. Kuzey yüzünde Mustafa Kemal Atatürk, askerlerinin önünde askeri üniformasıyla görülmektedir. Güney yüzünde ise sivil giysileriyle Mustafa Kemal Atatürk'ün yanında İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak, askerler ve halkla birlikte betimlenerek genç Türkiye'nin kuruluşu canlandırılmaktadır. Atatürk'ün hemen ardında yer alan Sovyet generalleri Mihail Frunze ve Kliment Voroşilov'un heykelleri, Kurtuluş Savaşı sırasındaki Sovyet yardımına duyulan minnettarlığı simgeler.
1988 yılında Taksim, Tarlabaşı ve Şişhane bölgelerinde gerçekleştirilen çeşitli yıkımların ardından anıtın oturduğu dairesel taban İstiklal Caddesi'nin bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde araç trafiğine kapalı olan bu alanda, ulusal günlerde düzenlenen resmi törenler anıt önünde gerçekleştirilmeye devam etmektedir.