Sophene Krallığı'nın Tarihi ve Coğrafi Konumu
Sophene Krallığı (Ermenice: Tsop'k', Antik Yunanca: Sōphēnḗ), Helenistik Dönemde Antik Ermenistan ile Suriye arasında yer alan tarihi bir krallıktır. Kültürel olarak Yunan, Ermeni, İran, Suriye, Anadolu ve Roma etkisinde kalmış olan bu krallığın hüküm sürdüğü bölge, günümüzde Türkiye sınırları içerisinde Elazığ ile Palu arasında kalmaktaydı. MÖ 3. yüzyılda kurulan krallık, MÖ 95'te Artaksiad kralı II. Tigran tarafından fethedilerek imparatorluğunun bir parçası yapılana kadar bağımsızlığını korumayı başarmıştır.
Orontes Hanedanı ve Kuruluş Süreci
Sophene Krallığı, Ahameniş Kralı II. Artaserhas'ın (MÖ 404-358) damadı ve Baktriyalı bir soylu olan I. Orontes'in soyundan gelen İran kökenli Orontes Hanedanı tarafından yönetiliyordu. Krallık, büyük olasılıkla MÖ 3. yüzyılda, Yakın Doğu'daki Seleukos etkisinin giderek azalması ve Orontes Hanedanı'nın birkaç kola bölünmesi sırasında ayrı bir krallık olarak ortaya çıkmıştır. Farklı bir Orontes koluna ait olan üç hükümdar; I. Sames, I. Arsames ve Serhas, Büyük Ermenistan'ın batı kısmını, belki de Kommagene'den Arzanene'ye kadar uzanan geniş bir coğrafyayı yönetmişlerdir.
Zariadres Yönetimi ve Diplomatik İlişkiler
Yunan yazar Strabon'un Coğrafya adlı eserinde belirttiğine göre; Sophene ilk olarak Seleukos kralı III. Antiohos (MÖ 222–187) tarafından hükümdar olarak atanan Zariadres yönetimi altında ayrı bir krallık olarak ortaya çıkmıştır. Strabon ayrıca, III. Antiohos'un Romalılara karşı yenilgisinin ardından Zariadres'in bağımsızlığını ilan ettiğini de eklemiştir; fakat bu bilgi, günümüz epigrafik ve nümizmatik kanıtlarıyla şiddetle çelişmektedir. Zariadres'in ölümünün ardından oğlu I. Artaşes, veraset haklarına dayanarak Sophene'yi yönetme hakkını talep etmiş ve Kapadokya Krallığı ile olan diplomatik ve muhtemelen hanedan bağları sebebiyle krallığının bağımsızlığını korumayı başarmıştır. Zariadres'in bilinen üç halefi ise Mithrobouzanes, Arkathias ve Arsakes'tir.
Başkentler ve Önemli Yerleşim Yerleri
Krallığın ilk başkenti, Diyarbakır'ın kuzeyinde, Dicle Nehri üzerinde ve Eğil yakınlarında yer alan Karkathiokerta idi. Krallığın sonraları en büyük yerleşim yeri ve şehir vasıflarını taşıyan, daha kuzeyde bulunan merkezi ise Arsamosata olmuştur. Günümüzde Elazığ ili Palu ilçesi sınırlarında kalan Arsamosata antik kenti, MÖ 3. yüzyılda kurulmuş olup varlığını muhtemelen MS 13. yüzyılın başlarına kadar sürdürmüştür.