Sokollu Mehmet Paşa Kervansarayı, Hatay'ın Payas ilçesinde 16. yüzyılda inşa edilmiş olan son derece değerli bir Osmanlı dönemi kervansarayıdır. Baş müteahhitliği büyük usta Mimar Sinan tarafından üstlenilen bu muazzam yapı, 1571 yılında inşasına başlanıp 1574 yılında tamamlanmıştır. Toplamda 13 dekarlık geniş bir zemin alanı üzerine yayılan kervansaray, dikdörtgen planlı tasarımıyla Osmanlı mimari dehasını gözler önüne sermektedir.
Kervansarayın Tarihi ve Yapılış Amacı
Kıbrıs'ın fethinden önce Osmanlı Devleti, askerî harekâta hazırlık amacıyla Payas'ta bir tersane kurmuştu. Kıbrıs'ın ele geçirilmesinin ardından Sokollu Mehmet Paşa, Halep'te yaptırdığı bir başka külliye ile eş zamanlı olarak Payas'ta da en önemli parçası bu kervansaray olan büyük bir külliye inşaatını başlattı. 1574 tarihli kitabesine göre tamamlanan bu eser, Halep'e giden tüccarların ve kutsal topraklara, Mekke'ye giden hacıların konaklaması amacıyla hizmete sunulmuştur.
Mimari Özellikleri ve Kervansaray Birimleri
Dikdörtgen plan şemasına sahip olan Sokollu Mehmet Paşa Kervansarayı, konaklama ve sosyal ihtiyaçları tek bir çatı altında toplayan zengin bir birim çeşitliliğine sahiptir. Yapı bünyesinde misafirlerin konaklaması için odalar, ticaretin kalbi olan dükkanlar, ibadet için bir cami, temizlik ihtiyaçları için hamam ve eğitim faaliyetleri için medrese gibi birimler yer almaktadır.
Ulaşım ve Günümüzdeki Durumu
Hatay ilinin İskenderun ilçesinin kuzeyinde yer alan Payas ilçesinin sahil boyunda konumlanan kervansaray, Cenevizlilerden kalan tarihi bir kalenin hemen yanı başında yer almaktadır. Ziyaretçiler, İskenderun'u kuzey yönüne bağlayan D.817 numaralı devlet karayolundan batı yönüne dönerek kervansaraya kolaylıkla ulaşabilirler. 2011-2013 yılları arasında Payas Belediyesi tarafından titizlikle restore edilen yapı, bu başarılı çalışmayla Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı (ÇEKÜL) ödülüne layık görülmüştür. Günümüzde hizmete açık olan yapının batı bölümü bir bedesten gibi düzenlenmiş olup, doğu bölümü ise çeşitli kamu kuruluşlarınca büro olarak kullanılmaktadır.