Sohtoroti Kilisesi'nin Tarihi ve Konumu
Sohtoroti Kilisesi, tarihsel Tao bölgesinde, günümüzde Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı ve eski adı Sohtoroti olan Doruklu köyünde yer alan, Orta Çağ'dan kalma bir Gürcü Ortodoks kilisesidir. Kilisenin bulunduğu Sohtoroti köyü, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Osmanlı idaresi, 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterinde köyü 53 Hristiyan haneden oluşan bir yerleşim olarak kaydetmiştir. Köyün kilisesi olan yapının bu tarihten önce inşa edilmiş olduğu bilinmektedir.
Camiye Dönüştürülmesi ve Yıkılışı
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1917 yılında Sohtoroti köyünü ziyaret ettiğinde, kilise köyün camisi olarak kullanılmaktaydı. Yapı, cami olarak kullanıldığı bu dönemde ayakta duruyordu. 1959 yılında adı Doruklu olarak değiştirilen köyde, 1967 yılında yeni bir cami inşa edilince Sohtoroti Kilisesi yıkılmıştır. Günümüzde kiliseden geriye sadece, yerinde inşa edilmiş olan camiye bitişik bir duvar kalmıştır.
Mimari Yapısı ve Çevre Detayları
Ekvtime Takaişvili'nin verdiği bilgilere göre Sohtoroti Kilisesi, dikdörtgen plan üzerinde inşa edilmiş olup 10 metre uzunluğa ve 6,6 metre genişliğe sahipti. Kilisenin doğu ve batı tarafında birer penceresi bulunuyordu. Kapısı güney ve batı cephesinde yer almakla birlikte, yapı camiye çevrilince güney kapısı örülmüş ve güney cephesinde yeni bir pencere açılmıştır. Geriye kalan izlerden kilisenin eskiden duvar resimleriyle donatılmış olduğu anlaşılmaktaydı.
Şapel ve Çevre Yapıları
Kilisenin avlusu zamanında surla çevrili olmasına karşın, 1917 yılına gelindiğinde bu surlar yıkılmış durumdaydı. Kilisenin batı tarafında geç tarihte inşa edilmiş bir şapel bulunuyordu. Kapısı ve penceresi güney tarafında yer alan bu şapele bitişik, kilisenin cami olarak kullanıldığı dönemde ahşap bir mektep yapılmıştı. 1917 yılında kilisenin orijinal çatısının çökmüş olduğu ve yapının üzerine toprak serilmiş düz bir çatı yapıldığı kaydedilmiştir.