Doğal Sınırlar ve Coğrafi Yapı
Hakkâri ilinin beş ilçesinden biri olan Şemdinli, Türkiye'nin doğu sınırında yer alarak hem İran hem de Kuzey Irak ile sınırdaş konumdadır. Yüksekova'dan 2.110 metre yükseklikteki Haruna Geçiti ile ayrılan bu özel bölge, Zap Suyu'nun bir kolu olan Pesan Çayı, Şemdinli Çayı ve bunların kolları tarafından sulanan verimli topraklardan oluşur. İlçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.376 metre olup, toplam yüzölçümü ise 1.207 km²'dir.
Köklü Tarih ve İnanç Kültürü
Tarihi kaynaklarda 9. yüzyıldan itibaren Asurice (Doğu Aramicesi) 'Şamizdin' adıyla anılan bölge, zengin bir geçmişe sahiptir. 19. yüzyılın başlarında, Musul'da Nakşibendi tarikatını ihya eden Mevlana Halid-i Bağdadi'nin müridi olan Seyyit Taha, Şemdinan bölgesindeki Nehri köyüne gelerek burada önemli bir medrese kurmuştur. Kurduğu medreseyle aşiretleri barıştırayan Seyyit Taha, Osmanlı tabiiyeti altında Urmiye'den Van'a kadar uzanan alanda etkisi hissedilen bir egemenlik tesis etmiştir. 1854-1858 yılları arasındaki Rus Harbi'nde Hakkâri aşiretlerini Osmanlı Devleti lehine seferber etmede kritik bir rol oynayan Seyyit Taha, bugün de Hakkâri ve Irak toprakları arasında büyük bir saygıyla anılmaktadır.
Savaş Yılları ve İdari Dönüşüm
I. Dünya Savaşı sırasında stratejik konumu nedeniyle büyük mücadelelere sahne olan Şemdinli, tam dört kez Rus işgaline uğramıştır. İlk Rus işgali 5 Kasım 1914 ile Aralık 1914 tarihleri arasında, ikinci işgal 13 Mayıs 1915'ten itibaren kısa bir süre, üçüncü işgal 1915 sonbaharından 31 Temmuz 1916'ya kadar ve dördüncü işgal 10 Ağustos 1916'dan 24 Kasım 1917'ye kadar sürmüştür. Savaş sonrasında Şikak aşireti reisi İsmail Ağa (Simko), 20. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa ile iş birliği yaparak Urmiye bölgesine çekilen Nasturilerin bölgeye geri dönmelerine engel olmuştur. Cumhuriyet döneminde ise Şemdinli ilçesi, 1929 yılında ilçe statüsünü kaybedip Yüksekova ilçesine bağlanmış, 1936 yılında ise tekrar ilçe statüsü kazanmıştır.
Görülmeye Değer Tarihi Eserler
Şemdinli sınırları içerisinde zamana meydan okuyan tarihi yapılar yer almaktadır. Bağlar köyüne 4 kilometre mesafede bulunan Bağlar Köprüsü, 11 metre yüksekliği ve 21 metre uzunluğu ile dikkat çeken önemli bir tarihi yapıdır. İlçe merkezine 17 kilometre uzaklıkta, Bağlar köyünün güneybatısında bir dere kenarında yer alan Kelat Sarayı ile aynı köyün kuzey kesiminde yükselen Kayme Sarayı bölgenin tarihi mimarisini yansıtan değerli eserlerdir. İlçe merkezine yaklaşık üç kilometre mesafede, Beşevler Mahallesinin kuzeyinde konumlanan Kara Kilise ise oldukça eski bir mabet olup günümüzde büyük oranda harabeye dönmüş durumdadır.