Şehadet Camii veya diğer bilinen adlarıyla Kale Camii ya da Saray Camii, Bursa'nın tarihi Tophane semtinde yer alan önemli bir ibadethanedir. I. Murad tarafından 1365 yılında Bey Sarayı'nın hemen karşısına yaptırılan bu yapı, ilk inşa edildiği dönemde şehrin en büyük camisi olma özelliğini taşımaktaydı. Yapı, Bursa Kalesi sınırları içerisinde yer alması nedeniyle "Kale Camii", Bey Sarayı'nın tam karşısında yer alması dolayısıyla da "Saray Camii" olarak adlandırılmıştır. Bazı tarihi kaynaklarda, caminin banisi olan I. Murad'ın 1389 yılında Kosova Savaşı'nda şehit edilmesinin ardından yapının "Şehadet Camii" ismini aldığı belirtilmektedir. Bir diğer rivayete göre ise, padişahın vakit namazlarını kılmadığına dair halk arasında oluşan tepkiler üzerine, namaz kıldığına şehadet edilmesi amacıyla bu camiyi yaptırdığı anlatılmaktadır.
Mimari Yapısı ve Geçirdiği Değişimler
Şehadet Camii ilk inşa edildiğinde çok direkli ve çok kubbeli yapıya sahip ilk halk camisiydi. I. Murad'ın Filibe'de bulunan camisi ile aynı plan şemasına sahip olan bu yapı, orijinal halinde üç bölümlü ve dokuz kubbeli bir Ulu Cami tipi mimari sergilemekteydi. Ancak, 1855 yılındaki büyük Bursa depreminde tamamen yıkılmıştır. Yıkılan yapı, 1890 yılında Vali Celaleddin Paşa tarafından dönemin mimari zevkine uygun şekilde neorönesans ve neogotik üsluplarda yenilenerek tekrar ayağa kaldırılmıştır. Caminin günümüzdeki hali, orijinal yapısının üçte iki oranında küçültülmüş bir versiyonudur.
Yapısal Detaylar ve Kitabesi
Günümüzde caminin ana ibadet mekânı, art arda sıralanmış iki kubbe ile örtülüdür ve bu kısım eski cami yapısından günümüze kalan orijinal bölümü temsil etmektedir. Yapının ön cephesi ve yan duvarları ise 19. yüzyılda gerçekleştirilen kapsamlı onarım çalışmaları esnasında tamamen yenilenmiştir. Caminin doğu kapısı üzerinde, mermer üzerine Arapça ve küçük boy nesih harflerle yazılmış tarihi bir kitabe yer almaktadır. Bu kitabe, Bursa fethedildiğinde Orhan Gazi tarafından Hisar bölgesinde inşa ettirilen fakat 1855 depreminde tamamen yıkılarak günümüze ulaşamayan tarihi bir mescide aittir.
Yakın Tarih ve Yeniden Hizmete Girişi
İkinci Dünya Savaşı yıllarında geçici olarak ibadete kapatılan tarihi cami, 1946 yılında Bursa Eski Eserleri Sevenler Kurumu'nun resmi talepleri doğrultusunda yeniden ibadete açılmıştır. Yapılan basit onarımların ve düzenlemelerin ardından tekrar hizmete giren Şehadet Camii, günümüzde hem ibadet hem de ziyaret amaçlı olarak tarihi dokusunu korumaktadır.