Tarihin Karadeniz'le Buluştuğu Nokta: Samsun Kalesi
Samsun Kalesi, Karadeniz'in incisi Samsun'un tarihi köklerini şekillendiren, şehrin hafızasında derin izler bırakmış muazzam bir askeri savunma yapısıdır. İlk kez 1092 yılında Danişmendliler tarafından inşa edilen bu tarihi kermen, Anadolu'de doğrudan deniz kıyısına kurulmuş yegane kale olma unvanını taşımaktaydı. Sınırları günümüzde Saathane Meydanı'ndan bedestene, sahil kesiminde ise eski Ziraat Bankası binasından tarihi Büyük Cami'ye kadar uzanan geniş bir alanı kapsıyordu. Dalgalara göğüs geren güçlü surları, şehri asırlar boyunca dış tehditlere karşı korumuştur.
Evliya Çelebi'nin Gözünden Görkemli Surlar ve Kapılar
Ünlü seyyah Evliya Çelebi, 1640 yılında gerçekleştirdiği Samsun ziyaretinde bu görkemli yapıdan övgüyle bahsetmiştir. Seyahatnâme'sinde kaleyi, çevresi 5.000 adım olan, 70 kulesi ve 2.000 mazgalı bulunan deniz kenarında inşa edilmiş taş bir abide olarak tasvir eder.
Kumkapı ve Tarihi Kitabenin Sırrı
Kalenin üç anıtsal kapısı bulunmaktaydı: Batı Kapısı, Doğu Kapısı ve doğrudan denize açılan ünlü Kumkapı. Kalın tahtaları dökme demir levhalar ve iri çivilerle kaplanmış olan bu kapıların üzerinde görkemli kitabeler yer almaktaydı. Kumkapı üzerinde bulunan ve günümüze fotoğrafı ulaşan kitabe, kalenin Osmanlı dönemindeki stratejik rolüne, 813 yılındaki imar faaliyetlerine ve o dönemin kahraman komutanı Timurtaş Bey'e atıfta bulunarak şehrin askeri tarihini aydınlatmaktadır.
Büyük Yangın ve Kalenin Hüzünlü Yıkılışı
Samsun Kalesi, yüzyıllar boyunca Karadeniz'in sert dalgalarına ve depremlere dayanmayı başarsa da kaderi 1869 Büyük Samsun Yangını ile tamamen değişti. Şehri küle çeviren bu felaketin ardından, modern bir şehir planı oluşturulması amacıyla İsviçre kökenli Fransız bir mühendis Samsun'a davet edildi. Yeni imar planı doğrultusunda kalenin kara surları yıkılarak yeni yerleşim alanları açıldı; sökülen taşlar ise yanan şehrin yeniden inşasında kullanıldı. II. Meşrutiyet döneminde alınan kararlarla tamamen ortadan kalkan bu tarihi mirastan geriye sadece siyah beyaz eski fotoğraflar ve arşiv belgeleri kaldı.
Küllerinden Doğan Miras: Günümüzdeki Kalıntılar
Samsun Büyükşehir Belediyesi'nin 2008 ve 2015 yıllarında yürüttüğü kazı ve restorasyon çalışmaları sayesinde, asırlardır toprak altında saklı kalan sur duvarları yeniden gün yüzüne çıkarılmıştır. Saathane Meydanı ve Büyük Cami çevresinde yapılan bu keşifler, koruma altına alınarak açık hava müzesi konseptiyle sergilenmektedir. Bugün Samsun'u ziyaret eden kültür ve tarih meraklıları, şehrin kalbinde yükselen bu tarihi duvarları inceleyebilir, hemen yanındaki bilgilendirme panoları eşliğinde Samsun'un görkemli geçmişine doğru nostaljik bir yolculuğa çıkabilirler.