Rum Mehmed Paşa Camii ya da diğer bilinen adıyla Rumi Mehmet Paşa Camii, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde yer alan Osmanlı döneminden kalma son derece önemli tarihî bir ibadethanedir. Rum asıllı Osmanlı veziri Rum Mehmet Paşa tarafından yaptırılan bu yapı, Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul'un Anadolu Yakası'na yaptırılan ilk cami olma özelliğini taşımaktadır.
Bizans ve Osmanlı İzleriyle Mimari Yapısı
Cami, mimari olarak Bizans ve Osmanlı mimari esintilerini bir arada barındırmaktadır. Yapısal tasarımına bakıldığında ters T planlı, zaviyeli bir cami olduğu görülmektedir. Caminin iki yanında ikişerden olmak üzere toplamda dört oda bulunmaktadır. Bu odalardan sağ taraftakiler geçişli bir yapıya sahipken, sol tarafta bulunan büyük oda ise mutfak olarak düzenlenmiştir. Yapımına 1469 yılında başlanan cami, 2 yıllık bir inşaat sürecinin ardından 1471 yılında tamamlanarak ibadete açılmış olup, son kapsamlı onarımını ise 1953 yılında geçirmiştir.
Külliye Yapısı ve Konumu
Özgün planında bir külliye olarak tasarlanmış olan caminin medresesi, hamamı ve imareti ne yazık ki günümüze ulaşamamıştır. Bununla birlikte, caminin çevresinde yer alan bazı duvar kalıntılarının hamam ve imarethaneye ait olduğu bilinmektedir. Cami, coğrafi olarak İstanbul Boğazı'nı gören yüksek bir tepe üzerinde konumlanmıştır. Caminin bulunduğu bölge, 2008 yılındaki yönetsel düzenlemelere kadar Rumi Mehmed Paşa Mahallesi adıyla anılmaktaydı.
Çevre Mekanlar ve Hazire
Cami; kendisinden sonra inşa edilen Şemsipaşa Camii ve Hüsrevağa Camii gibi diğer tarihî Osmanlı camilerine ve deniz altı raylı sistem hattı Marmaray'a oldukça yakın bir konumda yer almaktadır. Caminin bânisi olan Rum Mehmet Paşa, yapım süreci tamamlanmadan idam edilmiştir. Paşa'nın naaşı, caminin kıble duvarına bitişik haziresine yaptırılan sekizgen planlı ve kesmetaştan inşa edilen bir türbede toprağa verilmiştir. Rum Mehmet Paşa'nın kendisinden sonra vefat eden yakınları da caminin hemen arkasında bulunan küçük mezarlıkta gömülüdür.