Riva Deresi (Riva Çayı veya Çayağzı Deresi), Marmara Bölgesi'nin kuzeyinde, Kocaeli Yarımadası'nda konumlanan ve Kocaeli ile İstanbul sınırları içinde uzanan son derece önemli bir akarsudur. Kocaeli ilinin Gebze ilçesine bağlı Tepecik köyü yakınlarından doğan dere, İstanbul ili sınırlarına girerek Pendik ve Çekmeköy ilçelerinden geçer ve en nihayetinde Beykoz ilçesinde Karadeniz ile buluşur. Akarsuyun denizle birleştiği noktada, kendisiyle aynı adı taşıyan ve eski ismi Riva olan Beykoz'un Çayağzı mahallesi yer almaktadır.
Riva Deresi'nin Fiziksel Özellikleri ve Önemli İşlevi
Riva Deresi'nin su toplama havzası 853 km² genişliğe sahiptir. Genişliği 25 metreye kadar ulaşabilen akarsuyun ortalama derinliği ise 51 santimetredir. Yıllık toplam 236x10⁶ m³/yıl su taşıma kapasitesine sahip akarsuyun ortalama debisi saniyede 0,63 metreküptür. Riva Deresi, İstanbul'un Pendik ilçesi sınırlarında Ömerli Baraj Gölü'nü oluşturarak hayati bir rol üstlenir. Toplam uzunluğu 70 kilometre olan akarsuyun 38 kilometrelik bölümünden su toplanmaktadır ve bu baraj gölü, İstanbul genelinin içme suyu gereksiniminin tam %48'ini tek başına karşılamaktadır.
Doğal Havzası, Güzergahı ve Aktiviteler
Ömerli Baraj Gölü'nü geride bırakan Riva Deresi; sırasıyla Koçullu, Ömerli, Sırapınar, Hüseyinli, Bozhane, Öğümce, Göllü ve Paşamandıra köylerinden geçerek döküldüğü yer olan Çayağzı'na ulaşır. Akarsuyun barajdan sonraki bu ikinci bölümünün yaklaşık %75-80'lik kısmı gür ormanlarla kaplıdır; geri kalan alanlar ise tarım arazilerinden ve otlaklardan oluşmaktadır. Durgun bir su akışına ve geniş bir yüzeye sahip olması nedeniyle Riva Deresi tekne kullanımı için son derece elverişlidir. Ayrıca havza genelinde yerel ölçekte balıkçılık faaliyetleri de sürdürülmektedir.
Çevre Sorunları ve Koruma Çalışmaları
Son yıllarda, havza çevresindeki sanayi kuruluşları ve atık suların tam olarak arıtılmadan dereye deşarj edilmesi sebebiyle Riva Deresi'nde büyük çapta bir kirlilik sorunu yaşanmaya başlanmıştır. Bu kirlilik sebebiyle, dere ve çevresindeki yeşil alanlarda bulunan, Türkiye genelinde nadir rastlanan bazı türler ile endemik bitkiler ciddi tehlike altındadır. Sorunun çözümü adına 2020 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu tarafından uzun süredir çözülemeyen bu çevre problemini gidermek için adımlar atıldığı ve yatırımlar planlandığı duyurulmuştur.