Türkiye'nin İlk Makarna Fabrikası'nın Kuruluşu
Piyale Makarna Fabrikası, Türkiye'nin ilk makarna fabrikası olup, İzmir'in simge sanayi tesislerinden birisidir. Şirket, 1922 yılında İzmir'de Hasan Tahsin Piyale tarafından "Türk Makarna Fabrikası" adıyla kurulmuştur. Başlangıçta 10 işçinin çalıştığı fabrikada günlük üretim kapasitesi 660 okka seviyesindeydi. Bu tesislerde Türkiye'nin ilk makarnası el presleri kullanılarak üretilmekteydi. 1923 yılında düzenlenen İzmir İktisat Kongresi ve 9 Eylül İzmir Sergisi’nde Türk Makarna Fabrikası’nın ürettiği ürünler, kurucusu Hasan Tahsin Bey'e altın ödül kazandırmıştır.
Alsancak ve Bayraklı Fabrikaları ile Gelişim Süreci
Hasan Tahsin Bey, makarna çeşitlerini artırmak amacıyla İtalya'dan ilk makarna kalıplarını getirmiştir. 1930 yılında Alsancak'ta günlük kapasitesi 2000 okka olan yeni bir fabrika yaptırarak bu kalıplarla üretime geçmiştir. 1936 yılında büyük babasının ilk adını kendisine soyadı olarak seçmesiyle beraber makarna markası Piyale adını almıştır. Küçük bir imalathanede başlayan üretim serüveni, 1955 yılında Bayraklı'da inşa edilen fabrikada "Maktaş Makarnacılık ve Ticaret Anonim Şirketi" adıyla devam etmiştir. Bu yeni fabrika, 1945'te II. Dünya Savaşı'ndan sonra değirmen ve fabrika kurma koşulu ile Sanayi ve Kalkınma Bankası'ndan alınan kredi sayesinde kurulmuştur. Fabrikanın kurucuları ve yöneticileri arasında Hasan Tahsin Piyale ile birlikte Nimet Baraz, Mustafa, Hacı Zeki Çebi, Gago Adil Aktoluğ, Burhan Maner ve Yılmaz Adıgüzel yer almıştır.
Ürün Çeşitliliği ve Markanın Dönüşümü
Türkiye'nin ilk makarna ihracatını gerçekleştiren şirket, 1970'ten itibaren makarna dışındaki ürünlerin de üretimine başlamıştır. 2001 yılındaki ekonomik krizde büyük darbe alan şirket el değiştirerek "Gıdasa" adıyla Sabancı Holding bünyesine katılmıştır. Fabrikanın yer aldığı bölgenin turistik alan kapsamına alınması nedeniyle İzmir'deki fabrika 2007 yılında kapatılmış ve üretim Sakarya'nın Hendek ilçesindeki tesislere taşınmıştır. Kapatılan fabrikanın yerine alışveriş merkezi veya turizm tesisi yapılması söz konusudur. Şirket, 2010 yılında Yıldız Holding bünyesine geçmiş ve 2011 yılında Şok Market'in bir ürünü haline gelmiştir.
Bölgenin Bugünü ve Ziyaret Durumu
İzmir'in Bayraklı ilçesinde yer alan tarihi fabrika binası, üretim faaliyetlerinin sonlandırılması ve bölgenin turistik alan ilan edilmesi nedeniyle günümüzde kapalı durumdadır. Bu nedenle bir üretim tesisi olarak turistik ziyarete açık değildir. Günümüzde fabrikanın yerine bir turizm tesisi veya alışveriş merkezi yapılması planlanmaktadır.