Aksaray-Nevşehir güzergâhı üzerindeki tarihi İpekyolu üzerinde konumlanan Öresin Han, günümüzde turistik amaçlı olarak kullanılan son derece önemli bir kervansaraydır. Halk arasında Tepesi Delik Han adıyla da anılan bu tarihi yapı, Aksaray şehir merkezine yaklaşık 24 kilometre mesafede yer almaktadır. Hanın günümüzdeki mülkiyeti ise Vakıflar Genel Müdürlüğüne aittir.
Tarihi Geçmişi ve Kitabesi
Öresin Han'ın kimin tarafından yaptırıldığı günümüzde de net olarak bilinmemektedir. Yapının orijinal bir kitabesi bulunmadığı için yapanı, yaptıranı ve tam yapılış tarihi kesin olarak belgelenememiştir. Ancak kervansarayın gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları esnasında, bir taç kapıda yer alan kitabeden 1138 tarihi okunmuştur. Bu bulgu doğrultusunda yapının Selçuklular dönemine ait olduğu tahmin edilmektedir.
Özgün Mimari Yapısı ve Plan Özellikleri
Öresin Han, standart han tasarımlarından farklı olarak avlusuz şekilde inşa edilmiş küçük ölçekli bir yapıdır. Kervansarayın yapımında malzeme olarak kesme taş ile devşirme taş tercih edilmiştir. Yapının ana girişi kuzeydoğu cephesinde yer almaktadır. Plan şeması incelendiğinde, klasik Selçuklu düzenlerinden ayrışan beş bölümlü özgün bir tasarıma sahip olduğu görülür.
İç Mekan Düzeni ve Kubbe
Yapıdaki beş bölümlü plan şemasında kuzey ve güney uçlardaki bölümler doğrudan dış duvarlara bağlanmaz. Bunun yerine kuzey ve güneyde duvarlara paralel olarak uzanan bölümler konumlandırılmıştır. Hanın merkez noktasında, yatay ve dikey yönde kesişen iki uzun koridor vasıtasıyla merkezi bir yapı düzeni kurulmuştur. Bu iki koridorun kesişim noktasında ise bir kubbe yer almaktadır. Kubbenin varlığı, iç mekanda dört ayrı bağımsız bölüm varmış gibi bir görsel algı oluşturur. Her bir bölüm kendi içinde üçer ayakla ayrılmakta ve bölümlerin üzeri beşik tonozla örtülmektedir. Yapının genelinde herhangi bir dekoratif süsleme unsuruna yer verilmemiştir.