İç Anadolu Bölgesi’nin Konya Bölümü’nde yer alan ve Aksaray iline bağlı olan Ortaköy, ortalama 1.140 metre rakımı ve 727 kilometrekarelik yüzölçümü ile tarihi ve doğal zenginlikleri bir arada sunan köklü bir ilçedir. 2025 yılı nüfus sayımı verilerine göre 31.089 kişinin yaşadığı bu bölge, tarih öncesi çağlardan günümüze kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşim merkezidir.
Tarih Öncesinden Roma ve Bizans Dönemine Ortaköy
Bölgede yapılan araştırmalar, İlk Tunç Çağı’na uzanan köklü bir geçmişe işaret etmektedir. Hititler dönemine ışık tutması beklenen Kalehöyük, Koçhasan Höyüğü ve Muratlı Höyük gibi çok sayıda kültür katmanına sahip yerleşim alanlarının yanı sıra, MÖ 7. yüzyılda Friglerin egemenliğine giren topraklarda soyluların gömüldüğü tümülüsler dikkat çekmektedir. MÖ 5. yüzyıldaki Pers istilası ve Büyük İskender’in Asya seferinin ardından bölge Kapadokya Krallığı’nın kontrolüne geçmiş, krallığın MÖ 17. yüzyılda Roma İmparatorluğu’na katılmasıyla yeni bir dönem başlamıştır. İmparator Diocletianus döneminde (284-305) Hristiyanlara yönelik yasaklar ve katliamlardan kaçan halkın ibadet etmek ve korunmak amacıyla inşa ettiği yeraltı şehirlerinden biri olan Ersele Yeraltı Şehri, günümüzde Çatin ve Ozancık köyleri yakınlarında yer almaktadır. Bizans döneminde Sasani ve Arap akınlarına karşı korunan bölgede; madeni paralar, pişirilmiş toprak kaplar ve içme suyu şebekeleri gibi antik dönemin izlerini taşıyan kalıntılara Ozancık, Sarıkaraman, Harmandalı ve Gökkaya köylerinde sıklıkla rastlanmaktadır.
Türk-İslam Mirası ve Büyük Mutasavvıf Yunus Emre
1071 Malazgirt Savaşı'nın ardından Melik Ahmet Danişmend Gazi tarafından fethedilerek Türk yurdu haline getirilen Ortaköy ve çevresi, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde II. Kılıçarslan’ın Azerbaycan’dan getirdiği Türkmen oymaklarını yerleştirmesiyle yeni bir çehreye kavuşmuştur. Eski "Eyüp" ili kalıntıları üzerinde yükselen Ortaköy, Selçuklu mimarisinin izlerini taşıyan ve Ekecik Dağları'nın batısında yer alan Küçük Sımandı Kalesi ile de bilinmektedir. Bölgenin en büyük manevi değerlerinden biri ise Anadolu Selçuklu Devleti’nin son dönemlerinde birliği sağlamak için çalışan büyük Türk mutasavvıfı Yunus Emre’dir. Yunus Emre'nin türbesi, Ortaköy'ün Sarıkaraman kasabası yakınlarında bulunan Ziyaret Tepesi'nde yer almaktadır. Kösedağ Bozgunu (1243) sonrası Eretna, Kadı Burhaneddin ve Karamanoğulları arasında el değiştiren ilçe, 1470 yılında İshak Paşa tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve İdari Yapı
Osmanlı tahrir defterlerinde Karaman Eyaleti'ne bağlı Aksaray sancağının bir parçası olarak kaydedilen Ortaköy halkı, Cem Sultan isyanında II. Beyazıd'ın yanında yer almış ve Kurtuluş Savaşı yıllarında da Türk tarafını kararlılıkla desteklemiştir. Cumhuriyet döneminde, 1957 yılında ilçe statüsü kazanan Ortaköy, günümüzde 12 mahalle ve 30 köy muhtarlığı ile idari yapısını sürdürmektedir. Tarih boyunca farklı kültürlerin harmanlandığı bu topraklar, hem arkeolojik kalıntıları hem de Yunus Emre Türbesi gibi inanç turizmi merkezleriyle İç Anadolu Bölgesi'nde mutlaka görülmesi gereken yerlerden biridir.