Nysa Köprüsü ve Tarihsel Önemi
Nysa Köprüsü, Eski Roma İmparatorluğu döneminde inşa edilmiş benzersiz bir antik yapıdır. Antik Karya bölgesinde bulunan Nysa (günümüzde Aydın ilinin Sultanhisar ilçesi) antik şehrindeki Tekkecikdere akarsuyu üzerinde yer alır. Köprünün altyapısı 100 metre uzunluğundadır ve bu olağanüstü özelliğiyle Bergama Köprüsü'nden sonra antik dönemin en uzun ikinci altyapı köprüsü olarak kabul edilmektedir.
Strabo'nun Tasvirleri ve Tarihi Kitabe
Nysa'da yaşamış olan ünlü Yunan coğrafyacı Strabo, kentin içinde gizli bir su kanalından bahsetmektedir; ancak bu anlatımla tünel benzeri bir köprüyü kastedip kastetmediği konusu tam olarak net değildir. Yapının tünel duvarının kuzeyinde, virajdan yaklaşık 25 metre uzaklıkta antik bir kitabe yer almaktadır. İmparatorluk dönemiyle birlikte inşaat tarihinin de belirtildiği bu kitabede, "Praülos'ün çalışması bu noktaya kadar." ifadesi yazılıdır.
Mimari Tasarım ve Yapısal Özellikler
Nysa Köprüsü, akarsu yakınına konumlandırılmış olan şehir tiyatrosunun önündeki alana geçişi sağlayan altyapı için özel olarak tasarlanmıştır. İki kademeli bir tasarıma sahip olan köprünün alt kemeri doğrudan suya uzanırken, üst kemer çizgisi kentsel alan olarak belirlenmiş olan iki tepeyi birbirine bağlamaktadır. Zemin kemerinin uzunluğu 100 metreyi bulmaktadır ve bütünüyle zemin üzerine kurulmuş olmasına rağmen görsel olarak adeta bir tünel izlenimi vermektedir. 5.7 metre genişliğinde tek parçadan oluşan kubbenin yukarıya doğru ağzı 7 metreye kadar ulaşır. Bu yarım çembersel kemerin dış yüksekliği 5.9 metre, iç yüksekliği ise 2.9 metredir. Moloz taşından inşa edilen kubbe harçla sıvanmış olup, boyutları 0.3–0.9 x 1.0–1.4 metre arasında değişen yontma taş bloklarından oluşan dayanıklı bir altyapının üzerine oturtulmuştur.
Çökmeler ve Deşarj Kapasitesi
Aslen kesintisiz bir kubbe formunda devam eden bu görkemli yapının günümüzde 75–85 metrelik kısmı çökmüştür ve bu çöküş süreci ne yazık ki günümüzde de devam etmektedir. Günümüze ulaşan aşağı taraftaki izole yapı kalıntısı, sıklıkla hatalı bir biçimde tek başına bağımsız bir köprü olarak tarif edilmektedir. Nysa Köprüsü, antik altyapı köprüleri arasında ikinci en geniş köprüdür; karşılaştırmak gerekirse normal Roma köprülerinin genişliği genellikle 10 metreyi aşmamaktadır. Antik dönemde Tekkecikdere akarsuyunun şehir arenasından geçtiği ve burada deniz savaşları (naumahi) düzenlendiği bilinmektedir. Ayrıca akarsuyun aşağı ve yukarısında iki antik köprü kalıntısı daha tespit edilmiştir. Sel durumlarında köprünün kapasite sınırı hidrolik araştırmalara konu olmuştur; tünel eğimi %3,3 olan yapının maksimum deşarj kapasitesi 290 m³/s olarak hesaplanmıştır. 13 bin yıllık istatistiki çalışmalar, köprü kapasitesinin üzerinde sel beklendiğini göstermektedir.