Nişancı Mehmed Paşa Camii Tarihçesi
İstanbul'un Fatih ilçesi, Karagümrük semtinde, Nişanca Caddesi üzerinde konumlanan Nişancı Mehmed Paşa Camii, 1584-1588 yılları arasında inşa edilmiştir. Tezkiretü'l-bünyan ve Tezkiretü'l-ebniye gibi kaynaklarda yer almamasına karşın, Tuhfetü'l-mi‘mârî'de ve Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde bu eserin Mimar Sinan'a ait olduğu belirtilmektedir. Mimar Sinan 1588 (H. 996) yılında vefat ettiğinden ötürü cami, ertesi yıl olan 1589'da tamamlanabilmiştir. Tarihi kaynaklara göre eserin yapımına Mimar Sinan tarafından başlanmış, onun son dönemlerine denk gelen bu yapı, Sinan'ın üslubunu devam ettiren kalfası Mimar Dâvud Ağa tarafından nihayete erdirilmiştir. Sanat tarihçisi Doğan Kuban ve araştırmacı Aptullah Kuran da caminin Davud Ağa tarafından tamamlandığı görüşündedir. Giriş kapısı üzerinde yer alan nesir kitabede, caminin inşasına Hicri 992 (Miladi 1584) yılında başlandığı ve Hicri 997 (Miladi 1589) tarihinde bitirildiği yazmaktadır. Giriş kapısının üst kısmında bulunan Sultan III. Murad tuğrasının tasarımı ise Nişancı Mehmed Paşa tarafından yapılmıştır.
Külliye Yapısı, Onarımlar ve Hazire
Özgün olarak bir külliye biçiminde tasarlanan imaretten günümüze yalnızca cami ve türbe bölümleri ulaşabilmiştir. Caminin kuzeydoğu köşesinde Keskin Dede yatmaktadır. İç kısımdaki hazirede ise caminin banisi olan Nişancı Mehmed Paşa'nın oğlu, Eyüp Kadısı Mehmed Nutki Efendi medfundur. Deprem ve yangınlar sebebiyle zaman içinde harap olan cami; 1766 yılında III. Mustafa, 1835 yılında II. Mahmut ve 1958 yılında Cumhuriyet Dönemi olmak üzere üç büyük kapsamlı onarım geçirmiştir. Cami içerisindeki Sultan III. Mustafa tuğralı kitabede, Mehmed Paşa'nın torunu Şükrullah Efendi'nin camiyi esaslı bir şekilde tamir ettirdiği bilgisi yer almaktadır. Yapı son olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Nisan 2007'de restorasyona alınmış, çevre düzenlemesi ile birlikte Şubat 2008'de restorasyon çalışmaları tamamlanmıştır.
Mimari ve Sanatsal Özellikleri
Nişancı Mehmed Paşa Camii, özgün mimari detaylarıyla dikkat çekmektedir. Yapı, sekizgen kubbeli baldaken şemasına sahip olup, köşelerden yarım kubbelerle desteklenmiştir. Taşıyıcı ayakların duvarlarla birleşmesi, kıble duvarının bir çıkıntıyla yan sahınlara bindirilmesi, revakların ve taşıyıcı ayakların yalınlığı ile eyvanlı sadelik caminin kendine has ayırt edici özelliklerindendir. Caminin içerisinde iki adet vaiz kürsüsü, galeri katları, tabhane odaları ve harem girişi yer almaktadır. Avluda ise sekiz sütuna ve kubbeli bir çatıya sahip, onikigen planlı şadırvan bulunmaktadır. Sanat tarihçisi Doğan Kuban bu camiyi Sinan'ın son yapıtı olarak nitelendirmektedir. Camiyle dik açı oluşturacak şekilde cadde girişinin solunda Nişancı Mehmet Paşa Türbesi yer almaktadır.