Ege'nin Tarih Kokan Köklü Yerleşimi: Nazilli
Nazilli, Ege Bölgesi'nde yer alan ve Aydın ilinin en büyük nüfusa sahip ikinci ilçesidir. Aydın-Denizli karayolu ile İzmir-Denizli demiryolu güzergahı üzerinde konumlanan ilçe; Efeler ilçesine 45 km, Denizli'ye ise 81 km mesafede yer almaktadır. Yüzölçümü 691 km² olan Nazilli, yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve yağışlı geçen Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Kuzeyinde İzmir'in Beydağ ve Kiraz ilçeleri, batısında Sultanhisar, güneyinde Bozdoğan, güneydoğusunda Karacasu ve doğusunda Kuyucak ile sınır komşusudur.
Antik Çağlardan Günümüze Uzanan Zengin Geçmiş
Ege Bölgesi'nin en eski yerleşim alanlarından biri olan Nazilli'nin etimolojik kökenine dair iki farklı görüş bulunmaktadır. 1671 yılında şehri ziyaret eden ünlü seyyah Evliya Çelebi, kentin güzelliğini ve nazlılığını kızlara benzeterek adının buradan geldiğini savunmuştur. Bir diğer rivayete göre ise yöre, Dereköy yakınlarında Nazlu ismindeki Türk boyuna mensup bir oymak beyi tarafından kurulmuş ve zamanla Nazilli adını almıştır. Menderes Vadisi'nde Luviler'in iz bıraktığı bilinen bölgede kurulan ilk önemli yerleşim, Lidyalılar tarafından inşa edilen Mastaura Antik Kenti'dir. Kent; Hierapolis, Tripolis, Mastaura, Nysa, Tralleis, Magnesia ve Efes'i birbirine bağlayan antik ticaret yolu üzerinde bulunması sayesinde ticari açıdan büyük önem kazanmıştır.
Milli Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi Sanayi Hamlesi
Nazilli, tarihi boyunca önemli sınavlardan geçmiştir. Yunanların Batı Anadolu'da ilerleyişi sırasında 2 Eylül 1922 tarihinde tamamı yakılan ilçede, Lozan Barış Konferansı delegelerinin verilerine göre 2.121 bina kül olmuştur. Cumhuriyet döneminde ise bölgenin kalkınmasında iki büyük unsur rol oynamıştır. Bunlardan ilki, ilçenin hızla nüfuslanmasını sağlayan Türkiye'nin ilk demiryolu hattı olan İzmir-Aydın hattı üzerindeki tren istasyonudur. İkincisi ise 1937 yılında bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından açılışı gerçekleştirilen ve Türkiye'nin ilk basma fabrikası olma özelliğini taşıyan Nazilli Sümerbank Fabrikası'dır. Bünyesinde 40 yataklı bir hastane, laboratuvar ve eczane barındıran bu tarihi fabrika 2002 yılında kapatılmış ve kampüsü Adnan Menderes Üniversitesi'ne devredilmiştir.
Bereketli Nazilli Ovası ve Tescilli Gastronomi Kültürü
Menderes Irmağı ile beslenen verimli Nazilli Ovası'nda pamuk, mısır ve yonca üretimi yapılırken; ilçenin dağ köylerinde Türkiye'nin en kaliteli kestane, incir ve zeytinleri yetiştirilmektedir. Bölgenin ticari canlılığını yansıtan ve perşembe günleri bağımsız iki ayrı noktada kurulan meşhur Perşembe Pazarı'nın yanı sıra ilçede ayakkabıcılar, kuaförler ve kargocular sokağı gibi arasta tarzı esnaf kümelenmeleri dikkat çeker. İlçenin gastronomi kültüründe ise coğrafi işaretli iki lezzet başı çekmektedir: Madran Dağı'ndan getirilen kar ve şerbetle hazırlanan ve 31 Mayıs 2018 tarihinde tescillenen Nazilli Kar Helvası ile kıymalı, yumurtalı peynirli, tahinli ve yuvarlak 'Nazilli Gülü' gibi çeşitleri bulunan, 18 Kasım 2020 tarihinde tescillenen Nazilli Pidesi. Ayrıca bayramların son gününde satılan üzüm suyu ve şeker ihtiva eden akışkan Gencer Macunu da yöreye has tatlar arasındadır.