Diyarbakır ili Bismil ilçesine bağlı Şahintepe Köyü'nün kuzeybatı kenarında, Dicle Nehri'nin güney kıyısında konumlanan Müslümantepe Höyüğü, vadi tabanına güneyden giren yarımada şeklindeki doğal bir kayalık üzerinde kurulmuştur. Bismil ilçe merkezine 22 kilometre uzaklıkta yer alan bu kayalık yapı, yerleşimin savunulması açısından tarih boyunca oldukça elverişli bir konum sunmuştur. Doğal savunma olanakları ve tarıma uygun vadi yapısıyla dikkat çeken höyük, bölgenin tarih öncesi dönemlerine dair son derece kıymetli arkeolojik kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır.
Tescil Durumu ve Kazı Çalışmaları
Müslümantepe Höyüğü, 13.04.2001 tarihinde 2557 karar numarasıyla 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilmiştir. Höyük ilk olarak, Yukarı Dicle Arkeolojik Araştırma Projesi (YDAAP / UTARP) çalışmaları kapsamında Guillermo Algaze ve ekibi tarafından saptanmıştır. Ardından, 1999-2000 yıllarında ODTÜ - TAÇDAM Ilısu ve Karkamış Baraj Gölleri Altında Kalacak Arkeolojik Kültür Varlıklarını Kurtarma Projesi bünyesinde, Eyyüp Ay başkanlığındaki bilimsel ekip tarafından kapsamlı bir yüzey araştırması yürütülmüş ve sonuçları yayımlanmıştır. Höyükteki sistemli kazı çalışmaları ilk kez 2001 yılında başlatılmış; 2003 ve 2004 yıllarında bütçe ayrılmadığı için çalışmalara ara verilmiş, 2005 yılında ise yeniden başlanmıştır. Kazılar günümüzde Diyarbakır Müzesi ve Eyyüp Ay'ın bilimsel danışmanlığında sürdürülmektedir.
Tarih Öncesinden Demir Çağı'na Zengin Tabakalanma
Höyükte Kalkolitik Çağ'dan itibaren sürekli bir yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan araştırmalarda Geç Uruk Dönemi, Erken Tunç Çağı, Orta Tunç Çağı, Geç Tunç Çağı ve Erken Demir Çağı yerleşimlerine ait tabakalar saptanmıştır. Kuzey yamaçtaki kazılarda dik arazi ve tahribat nedeniyle yeterli bilgi edinilemezken, güney yamaçtaki kazılarda taş temeller ve kerpiç duvarlardan oluşan mimari kalıntılara ulaşılmıştır. Güney yamaçta ele geçen düğme dipli Orta Asur çanağı, Mitanni bardağı, Nuzi çanağı ve kızıl-kahve astarlı malzemeler, bu bölgede MÖ 2. binyılın ilk çeyreğinden son çeyreğine kadar kesintisiz bir iskan olduğunu ortaya koymaktadır.
Kutsal Mekanlar ve Ritüel Keşifleri
Höyüğün tepe kesiminde gerçekleştirilen kazılarda, en üst tabakada İslami döneme ait bir mezarlık alanı ortaya çıkarılmıştır. Buradaki MÖ 2. binyıl tabakalarının Orta Çağ silo ve çöp çukurları nedeniyle tahrip olduğu görülse de elde edilen en dikkate değer buluntu, birbirine bitişik iki kerpiç yapıdır. İki katlı olduğu anlaşılan bu yapılarda çok sayıda ritüel kabı, atnalı şeklinde taşınabilir ocaklar ve dini törenlerde kullanılması olası kömürleşmiş buğday taneleri ele geçirilmiştir. MÖ 17. ve 18. yüzyıllara tarihlenen bu buluntular, Orta Tunç Çağı'nda yerleşmede kutsal bir mekanın varlığını göstermektedir.
Hristiyantepe ve Antik Çevre Duvarları
Müslümantepe ana konisinin batısında yer alan Hristiyantepe alanında taştan bir istinat duvarıyla çevrili, birbiriyle bağlantılı kerpiç yapılar gün yüzüne çıkarılmıştır. Nineve V ve metalik çanak çömleklerin elde edildiği bu yapıların MÖ 3. binyılda iskan gördüğü ve Geç Kalkolitik Çağ tabakası üzerine inşa edildiği saptanmıştır. Ayrıca MÖ 3. binyılda kerpiç malzemeden inşa edilen geniş bir istinat duvarının hem Hristiyantepe hem de Müslümantepe alanlarını çevrelediği anlaşılmıştır. Hristiyantepe'nin batı kesimindeki bazı binalar bu duvara dayanmakta olup, üst seviyelerde Demir Çağı'nda kullanılmış maden ergitme ocakları ile 2008 yılı kazılarında Obeyd kültürüne ait boyalı Kalkolitik çanak çömlekler bulunmuştur.
Antik Mezarlık ve Mühür Buluntuları
Höyüğün 150 metre güneyinde yer alan mezarlık alanında yapılan kazılarda MÖ 3. ve 2. binyıllara ait çok sayıda mezar ortaya çıkarılmıştır. Gömüt armağanları olarak Nineve V, metalik, Dark-Rimmed Orange and kızıl-kahve astarlı çanak çömleklerin bırakıldığı bu mezarlık alanının, derinleşen kazılar sonucu MÖ 4. binyılın ikinci yarısından itibaren iskan edildiği anlaşılmıştır. Kazılarda ele geçirilen Geç Uruk ve Jemdet Nasr özellikli geometrik motifli silindir mühürler de bu köklü tarihsel tespiti güçlü bir şekilde desteklemektedir.
Ulaşım ve Konum Bilgileri
Müslümantepe Höyüğü, Diyarbakır ili Bismil ilçesine bağlı Şahintepe Köyü'nün kuzeybatı sınırında yer almaktadır. Dicle Nehri'nin güney kıyısında konumlanan höyük, Bismil ilçe merkezine yaklaşık 22 kilometre mesafededir. Ziyaretçiler ve araştırmacılar için ulaşımdaki en belirgin referans noktası olan Şahintepe Köyü ve çevresindeki doğal kayalık alan, höyüğün konumunu savunma açısından elverişli kılan temel coğrafi yapıyı oluşturmaktadır.