Dünyanın Ayakta Kalan En Eski Süryani Ortodoks Manastırı: Deyrulumur
Mor Gabriel Manastırı (diğer adıyla Deyrulumur - Rahiplerin Meskeni), dünyanın ayakta duran en eski Süryani Ortodoks manastırı unvanına sahiptir. Mardin ilinin Midyat ilçesine bağlı Güngören köyü sınırları içerisinde yer alan bu yapı, Süryanilerin anayurdu olarak bilinen Tur Abdin platosunda bulunmaktadır. İnancı Hristiyanlık, mezhebi Ortodoks olan bu tarihi manastır, günümüzde Mor Timotheos Samuel Aktaş tarafından yönetilmekte olup ziyaretçi ve turistlerin ziyaretine açık durumdadır.
Zerdüşt Tapınağından İmparatorluk Bağışlarına Uzanan Tarih
Manastır, 397 yılında Mor Şmuel (Samuel) ve öğrencisi Mor Şemun (Simon) tarafından, bir Zerdüşt tapınağının kalıntıları üzerine inşa edilmiştir. Kurulduğu dönemde ünü gittikçe artan bu kutsal mabede Roma İmparatorlarından Arcadius ve Honorius, sonrasında ise II. Theodosius ve Bizans İmparatoru I. Anastasius bağışta bulunmuştur. Yapının öne çıkan mimari özelliklerinden biri, 17 metrelik iç kubbe yüksekliğidir.
Tarihsel Saldırılar, Kayıplar ve İsim Kökeni
Manastır tarihi boyunca ciddi saldırılara ve yıkımlara maruz kalmıştır. 14. yüzyılın sonlarında, Timurlenk komutasındaki istilacı Moğol ordusu tarafından manastırdaki 140 keşiş öldürülmüştür. Ayrıca 1919 yılında, iddia edildiğine göre Süryani Katliamı sırasında manastır Kürt milisler tarafından bir kez daha saldırıya uğramış ve buradaki keşişler öldürülmüştür. Kutsal mabet, günümüzde kullanılan ismini ise dönemin Turabdin Metropoliti Mor Gabriel'den almıştır.
Toprak Davaları ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi
Manastır idaresinin, Çelebi Aşireti'ne bağlı komşu köylerin sınırları içerisindeki 100 hektarlık ormanlık alanı işgal ettiği iddiasıyla açılan dava Ağustos 2008'den beri devam etmektedir. Öte yandan, tarihi ve kültürel değeri uluslararası ölçekte tescillenen Mor Gabriel Manastırı, 2021 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilen Tur Abdin'deki dokuz kilise ve manastırdan biri olmayı başarmıştır.