Merzifon Amerikan Koleji (İngilizce: The Anatolia College in Merzifon ya da American College of Mersovan), 1886 ile 1924 yılları arasında ABD misyonerleri tarafından yönetilmiş, Merzifon'da kurulmuş tarihi karma bir lisedir. Temelleri ilahiyat eğitimi amacıyla atılan bu köklü kurum, Anadolu'nun bir dönemine tanıklık etmiş önemli bir tarihi merkezdir.
İlahiyat Okulundan Koleje Uzanan Tarihçe
Daha sonra Robert Kolej adını alacak olan İstanbul Bebek'te kurulu Amerikan Kolejinin, İngilizce öğrenmek isteyen gençlerin sayısındaki hızlı artış nedeniyle genel eğitime geçip ilahiyat eğitimini sonlandırması üzerine; Merzifon'daki bu okul 1864 yılında ilahiyat okulu olmak üzere kurulmuştur. Başlangıçta okul, din adamı olmak isteyen Anadolu'da yaşayan Rum ve Ermeni Osmanlı tebaasına eğitim vermekteydi.
1886 yılına gelindiğinde, daha çok genç insanın genel eğitim talep etmesi üzerine, ilahiyat eğitimi dört yıllık laik kolej eğitimini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu gelişmeyle birlikte okul Anadolu Koleji ismini almış ve 1912 yılına kadar görevde kalacak olan Charles Tracy okulun ilk yöneticisi olmuştur. Çoğunlukla Ermeni ve Rum olan ve büyük kısmı Merzifon dışından gelmiş 100'ün üzerinde öğrenci okulda yatılı olarak kalmıştır. Okulun öğretmen kadrosu ise Rum, Ermeni ve Amerikalı eğitimcilerden oluşmaktaydı. Osmanlı Devleti'nin 1918 yılında fiilen sona ermesi ile birlikte Amerikan misyonerlerinin buradaki faaliyetleri de de facto olarak son bulmuştur.
Mimari Yapısı ve Saat Kulesi
Kolej yerleşkesi, New England tarzında inşa edilmiş kırkın üzerinde binadan oluşmaktaydı. Bu yapılardan en dikkat çekicilerinden biri de "Kızlar Mektebi" adıyla anılan binadır. Kolej binasının çatısına 1919 yılında eklenen dört cepheli ve piramidal çatılı kulevari yapı üzerinde yükselen saat, günümüzde harap haldeki binayla eşdeğer şekilde çalışmamaktadır. 2023 yılındaki restorasyon çalışmaları kapsamında, daha önce harap halde bulunan bu tarihi saat kulesi çatıda yer alan demir profilli konumunda yeniden inşa edilmiştir.
Kolej Sonrası Dönem ve Farklı Kullanımları
Kolej ilk olarak kapandıktan sonra, 1919 senesinde yalnız kız öğrencilerine ilkokul seviyesinde eğitim vermek üzere tekrar açılmış, 1923-1924 senesinde yeniden kapatılmıştır. Daha sonra lise dengi eğitim vermek üzere 1936-1937 senesinde kapılarını açan okul, 1938 senesinde bir kez daha kapatılmıştır. Tarihi yapılar, 1941-1962 yılları arasında Merzifon IV. Gedikli Erbaş (Astsubay) Hazırlama Okulu olarak 21 yıl boyunca askeri eğitim faaliyetlerinde kullanılmış ve 1962 senesinde tamamen kapatılmıştır. Bu tarihten sonra eski Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay tarafından belediyeye verilen binalar, bir dönem tütün deposu olarak da kullanılmıştır.
Yunanistan'da Yeniden Kurulması
Türk Kurtuluş Savaşı ve Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi'nin ardından Merzifon'daki kolej tamamen kapatılmıştır. Okul, 1924 yılında Yunanistan'ın Selanik kentinde "Anadolu Koleji" adıyla yeniden faaliyete geçirilerek eğitim hayatına orada devam etmiştir.