Lidya (Lidce: 𐤮𐤱𐤠𐤭𐤣𐤠 Śfarda, Grekçe: Λυδία Lȳdíā), Anadolu'da Tunç Çağı'nın sonlarından başlayarak MÖ 6. yüzyıla dek hüküm süren Lidya medeniyetinin merkezini oluşturan tarihî bölgedir. Temel olarak Gediz Nehri ile Küçük Menderes vadilerini kapsayan bu bölge, günümüzde yaklaşık olarak Manisa ile Uşak illerine denk gelmektedir. Lidya medeniyetinin tarih sahnesinden çekilmesinden sonra da Roma İmparatorluğu dönemine kadar bu adla anılmaya devam etmiştir. Bölgenin komşularını kuzeyde Misya, güneyde Karya, doğuda Frigya ve batıda İyonya oluşturmaktadır.
Kökeni ve Erken Dönem Tarihçesi
Lidya'nın erken dönemi büyük oranda gizemini korumaktadır. Geç Tunç Çağı'nda (MÖ 1600-1200) bu topraklar, Arzava adı verilen daha geniş bir siyasi yapının parçası durumundaydı. Lidya, Arzava'nın Mira ve Seha adlı alt krallıkları ile Apasa şehir devletini (Efes'in öncüsü) kapsamaktaydı. Hitit İmparatorluğu ile çalkantılı ilişkileri olan bu yapılar, zaman zaman müttefik, düşman veya vasal olarak varlık göstermişlerdir. MÖ 800 civarında Lidya halkının siyasi birliğini kurduğu görülse de, döneme dair kesin kanıtlar yalnızca başkent Sardes'teki arkeolojik kazılardan elde edilmektedir. Lidus'un babası Atis'in hanedanı ve MÖ 685 öncesinde hüküm sürdüğü iddia edilen Heraklidler gibi efsanevi hanedan anlatıları ise tarihsel güvenilirlikten yoksundur.
Lidya Krallığı ve Kandaules Dönemi
Herodot'un aktardığı mitolojik bilgilere göre, Herakles'in soyundan gelen ve İardanus'un cariyelerinden biriyle yaşadığı ilişkiden doğan Alkaeus ile Agron'dan başlayan Heraklid Hanedanlığı, Lidya'yı 22 nesil boyunca yönetmiştir. MÖ 8. yüzyılda Meles, bu hanedanın yirmi birinci ve sondan bir önceki kralı olmuş; son kral unvanını ise oğlu Kandaules almıştır. Kandaules'in ardından krallığın yönetimi köklü bir değişim geçirmiştir.
Mermnad İmparatorluğu ve Giges'in Hükümranlığı
MÖ 680-546 yıllarını kapsayan Mermnad İmparatorluğu döneminin ilk kralı ve varlığı çağdaş yazılı kaynaklarca kesin olarak kanıtlanabilen ilk Lidya hükümdarı Giges'tir. Giges, Karya prensi Arselis'in yardımıyla Kandaules'i devirerek iktidarı ele geçirmiştir. Saltanatı, Anadolu'daki Frigya krallığını yıkan göçebe Kimmer istilasının yarattığı kargaşa dönemine denk gelmiştir. Giges, kurduğu güçlü ittifaklarla krallığını sağlamlaştırmış, Asur sarayıyla temas kurmuş ve İyon şehirlerine saldırılar düzenlemiştir. Ayrıca MÖ 662'de Mısır kralı I. Psamtik'e askerî yardım göndererek Mısır'ın birleşmesine katkı sağlamıştır. Ancak MÖ 644 yılında Kimmerlerin düzenlediği üçüncü büyük saldırıda öldürülmüş ve başkent Sardes yağmalanmıştır.
İstila Savaşları ve Alyattis'in Yükselişi
Giges'in ölümünün ardından tahta geçen oğlu Ardis ve sonrasındaki Sadyattes dönemleri de Kimmerler ve Trerlerin istila mücadeleleriyle geçmiştir. Ardis döneminde MÖ 637'de başkent Sardes akropol hariç ikinci kez yağmalanmış ve muhtemelen Ardis bu savaşlarda can vermiştir. Kısa süren Sadyattes hükümdarlığının ardından MÖ 635'te tahta geçen Alyattis, Lidya'yı güçlü bir imparatorluğa dönüştürmüştür. Alyattis döneminde İskitlerin yardımıyla Kimmer ve Trer tehdidi tamamen ortadan kaldırılmıştır. Alyattis, doğu sınırlarını Kızılırmak'a (Halys Nehri) kadar genişleterek Frigya, Karya, İyonya ve diğer birçok Anadolu halkını egemenliği altına almıştır.
Güneş Tutulması Savaşı ve Med Barışı
Alyattis'in doğu fetihleri, Lidya İmparatorluğu'nu Medlerle karşı karşıya getirmiştir. MÖ 590'da başlayan ve beş yıl süren bu savaş, MÖ 585'te bir savaş esnasında gerçekleşen güneş tutulmasıyla tarafların barış kararı almasıyla son bulmuştur. Güneş Tutulması Savaşı olarak tarihe geçen bu mücadeleden sonra Babil ve Kilikya krallarının arabuluculuğuyla yapılan barış antlaşması, hanedan evlilikleriyle mühürlenmiştir. Alyattis'ten sonra ise tahta Lidya'nın son kralı olan Kroisos geçmiştir.