Kuşsaray Höyüğü, Çorum il merkezinin 15 kilometre kuzeydoğusunda, Düvenci Ovası sınırları içerisinde, Kuşsaray Köyü'nün 400 metre batısında yer alan tarihi bir höyüktür. Yaklaşık 150 x 100 metrelik bir bölümünün surla çevrili olduğu anlaşılan höyüğün yüksekliği 20 ila 25 metre arasındadır.
Kuşsaray Höyüğü Kazıları
Tepedeki kazılar, bölgede tablet bulunduğu yönündeki bildirimlerin ardından 1966 yılında Prof. Dr. Halit Zübeyir Koşay başkanlığında yürütülmüştür. Ancak yapılan kazılarda Hitit katlarında aranan tabletler bulunamamıştır. Özel mülkiyete konu olan höyük alanının kamulaştırılamaması sebebiyle buradaki çalışmalar yalnızca bir haftalık kısa süreli bir sondajla sınırlı kalmıştır.
Tabakalanma ve Mimari Yapı
Ana toprağa kadar inilemeyen bu kısa süreli kazılarda alanda üç yerleşim tabakası belirlenmiştir. En üstteki birinci tabaka Hitit Çağı'na, ikinci tabaka Erken Tunç Çağı'na ve en alttaki üçüncü tabaka Geç Kalkolitik Çağ'a aittir. Erken Tunç Çağı tabakasında üç yapı evresi saptanmış olup bu evrelerden ortadakinin büyük bir yangın geçirdiği tespit edilmiştir. Tek sıra taş temel üzerine kerpiç duvarlı yapılar olduğu belirtilmektedir.
Arkeolojik Buluntular ve Mezarlar
Kazı alanının sınırlı olması ve tepede yaklaşık bir yüzyıldır tarım yapılması sebebiyle Hitit Çağı ile ilişkilendirilecek herhangi bir mimari kalıntı bulunamamış, bu katmanda sadece çanak çömlek kırıkları ele geçmiştir. Höyükteki küçük buluntular arasında pişmiş toprak tezgah ağırlıkları, ağırşaklar, çakmak taşı dilgi bıçaklar ile Ahlatlıbel ve Alacahöyük buluntularına benzeyen fincan tipi küçük kaplar yer almaktadır. Ayrıca Erken Tunç Çağı tabakalarında gömütlerin hocker (ana rahmindeki gibi) tarzında gömüldüğü iki basit toprak mezar saptanmış, höyüğün batı eteğinde ise yine Erken Tunç Çağı'na tarihlenen küp mezarlar bulunmuştur. Höyükteki yerleşim yaklaşık olarak MÖ 3. binyılın ikinci yarısına tarihlendirilmektedir.