Kuşça Mahallesi'nin Tarihsel Kökeni ve Kuruluşu
Samsun ilinin Terme ilçesine bağlı bir mahalle olan Kuşça, köklü göç dalgaları ve tarihi gelişimlerle şekillenmiş bir geçmişe sahiptir. 19. yüzyılın ilk yarısındaki nüfus kayıtlarında adı geçmeyen ve o dönemde 34 köyü kapsayan Terme kazasındaki yerleşimlerin arasında yer almayan Kuşça'nın, 93 Harbi'nin (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) ardından göç eden Gürcülerin yerleşmesi sonucunda ortaya çıkmış olabileceği belirtilmektedir. Gürcü göçmenlerin yerleştiği sırada Terme kazası, Trabzon vilayetine bağlı Canik sancağının idari sınırları içerisinde yer almaktaydı. Köyün adı, Cumhuriyet öncesi dönemde, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise "Kuşca" (قوشجە) olarak geçmekte olup, bu tarihte Samsun vilayetinin Terme kazasının merkez nahiyesine bağlı durumdaydı.
Keda'dan Taşınan Tarım Kültürü ve Geleneksel Yaşam
Kuşça köyünün kurucu nüfusunu oluşturan Gürcülerin, günümüz Gürcistan sınırlarında yer alan Acara bölgesinden gelen göçmenlerden oluştuğu bilinmektedir. Muhacir Gürcüler, göç hareketleriyle birlikte Keda bölgesinden kendi yörelerine özgü siyah üzüm ile "Haçiçuray" (ხაჭიჭურაჲ) adı verilen özel bir beyaz elma cinsini yanlarında getirerek bu topraklarda yetiştirmeye başlamışlardır. Kültürel kimliklerini korumaya büyük önem veren köy halkı, uzun süre boyunca Gürcü kökenli olmayan kişilerle evlilik yapmaktan kaçınmıştır. Günümüzde Kuşça; Akçay, Cılar, Keskinkaya, Kocamanbaşı, Köybucağı ve Özyurt ile birlikte Terme ilçesinde Gürcü nüfusun yaşamını sürdürdüğü yedi köyden biri olarak öne çıkmaktadır.
Demografik Yapı ve İdari Durumun Değişimi
Kuşça yerleşimi, Cumhuriyet döneminde yapılan nüfus sayımlarında da yakından takip edilmiştir. 1935 yılı genel nüfus sayımı kayıtlarında aynı idari konumunu koruduğu görülen köyün nüfusu 207 kişi olarak belirlenmiştir. 1965 yılına gelindiğinde ise nüfusu artış göstererek 419 kişiye ulaşmış ve bu nüfus içerisinden 127 kişinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. İdari bölünüş bakımından uzun yıllar boyunca köy statüsünde yönetilen yerleşim, 2012 yılında yürürlüğe giren yasa değişikliğinin ardından idari statü kazanarak Samsun Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı bir mahalle konumuna getirilmiştir. Güncel nüfus verilerine göre mahallenin nüfusu 2019 yılında 169 kişi olarak kaydedilmiştir.
Kültürel Miras, Aile Soyadları ve Tanınan Şahasler
Günümüzde Kuşça Mahallesi'nde geleneksel aile yapıları ve Gürcü kökenli kültürel miras varlığını hissettirmeye devam etmektedir. Mahallede günümüzde de aktif olarak yaşamlarını sürdüren ailelerin taşıdığı başlıca soyadları arasında Lortkipanidze (ლორთქიფანიძე), Parsenadze / Pasanidze (ფარსენაძe / ფასანიძე), Beridze (ბერიძე), Çikvaidze (ჩიკვაიძე), Gurgenidze (გურγενiძე) ve Devadze (დევაძე) yer almaktadır. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti'nde önemli görevlerde bulunmuş siyaset adamı Refaiddin Şahin (Lortkipanidze) de aslen Kuşça köyü kökenlidir. Tarihi göç hikayesi, özgün tarımsal ürünleri ve korunan aile kültürleriyle Kuşça, Karadeniz bölgesindeki göçmen yerleşimlerinin en somut örneklerinden biridir.