Kuleli Askerî Lisesi, günümüzdeki resmî adıyla Millî Savunma Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu Kuleli Yerleşkesi, İstanbul Boğazı’nın Anadolu yakasında, Çengelköy kıyısında konumlanan anıtsal bir tarihi yapıdır. Günümüzde, harp okullarını kazanan subay adaylarına bir yıl boyunca yabancı dil eğitimi sunan bu prestijli yerleşke, tarih boyunca Türk Silahlı Kuvvetlerine subay yetiştiren en önemli kaynaklardan biri olmuştur. 2016 yılında ilan edilen OHAL kapsamındaki Kanun Hükmünde Kararname ile askeri lise faaliyetlerine son verilmiş olsa da, bu anıtsal bina modern eğitim misyonunu sürdürmeye devam etmektedir.
Eşsiz Bir Yerleşim Bölgesinin Köklü Geçmişi
İstanbul’un fethinden bu yana büyük değer taşıyan bu bölge, II. Mehmed İstanbul’u fethettiğinde bir koru, manastır ve kuleden oluşmaktaydı. 1512-1520 yılları arasında Yavuz Sultan Selim döneminde manastır yeniçerilere kışla olarak tahsis edilmiş ve bu mevki Bostancıbaşı Odaları olarak anılmıştır. Zamanla göz alıcı ve süslü bir bahçeye dönüşmesiyle Kuleli Bahçesi adını alan alanda, I. Süleyman tahta çıktığında dokuz katlı ve her katı fıskiyeli havuzlarla süslenen büyük bir kasır inşa ettirmiştir. III. Ahmed devrinde has mülk olarak padişahın mülkiyetine geçen bahçedeki Doğu Roma döneminden kalma tarihi kule yıktırılmış, 1744 yılında ise Sadrazam Nevşehirli İbrahim Paşa'nın damadı Kaymak Mustafa Paşa tarafından sahile bir mescit eklenmiştir.
Askerî Reformlar ve Kuleli Kışlası'nın Doğuşu
Bölgedeki ilk kışla yapısı II. Mahmut döneminde (1808-1839) Bostancıbaşı Odaları mevkiinde inşa edilmiş ve bugünkü okulun temelini oluşturmuştur. Abdülmecid devrinde bu kışla yanınca, yerine 1843 yılında yarı kagir olarak yenisi inşa edilmiş ve iki yanına kuleler yapılmasıyla yapıya Kuleli Kışla denilmeye başlanmıştır. 1859 yılında Sultan Abdülmecid’i tahttan indirmeyi amaçlayan Kuleli Olayı suçluları burada yargılanmıştır. Kırım Savaşı (1854) sırasında Fransız ve İngiliz askerlerinin kışla ve hastanesi olan bina, savaşta ölen müttefik askerlerinin gömüldüğü kuzey mezarlığı nedeniyle uzun süre İngiliz Mezarlığı adıyla anılan bölgeye komşu olmuştur. 1856 yılında İngilizlerin çıkardığı kasıtlı yangınla harap olan bina, Abdülaziz devrinde (1861-1876) ünlü Ermeni saray mimarı Garabed Amira Balyan tarafından 1871 yılında bugünkü iki katlı, kagir ana duvarlı görkemli haline kavuşturulmuştur.
Savaş Yılları ve Eğitim Tarihindeki Dönüşümler
Kuleli Askerî Lisesi, 21 Eylül 1845’te Maçka Kışlası’nda Mekteb-i Fünun-ı İdadiye adıyla kurulmuştur. Okul, tamirat nedeniyle ilk yılını Çinili Köşk’te tamamladıktan sonra 1872 yılında Mekteb-i Fünun-ı İdadiye ve Deniz İdadisi ile birlikte Kuleli Kışlası'na taşınmış ve bu tarihten itibaren Kuleli İdadisi adını almıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ile 1912-1913 Balkan Harbi yıllarında kışla tekrar hastaneye çevrilince, öğrenciler Pangaltı'daki harp okulu binasına, Kandilli Kız Lisesi'nin bulunduğu Adile Sultan Sarayı'na ve Beylerbeyi Sarayı yanındaki binalara nakledilmiştir. I. Dünya Savaşı sırasında okul Büyükada'daki Rum Yetimhanesi'ne taşınmış, Mondros Mütarekesi sonrasında ise İngilizlerin talebiyle boşaltılarak Ermeni yetim ve göçmenlerine tahsis edilmiştir. Bu işgal yıllarında çadırlarda, Maçka'da ve Beylerbeyi’nde zor şartlarda eğitimini sürdüren okul, Lozan Barış Görüşmeleri sürecinde İngilizlerin kışlayı tahliye etmesiyle 6 Ekim 1923’te tarihi binasına geri dönmüştür.
Cumhuriyet Döneminden Günümüze Kuleli
Cumhuriyet’in ilanının ardından, 1924 yılında çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile okul sivil liseye dönüştürülerek Kuleli Lisesi adını almış, ancak aynı ders yılı sonunda bu uygulamadan vazgeçilerek 1925 yılında yeniden askerî liseye çevrilerek Kuleli Askerî Lisesi adını almıştır. II. Dünya Savaşı seferberlik planları doğrultusunda Mayıs 1941'de geçici olarak Konya'ya nakledilen okul, kışlanın 1000 yataklı askeri hastane olarak kullanılması ve Boğaz Nakliyat Komutanlığı’nın buraya taşınmasının ardından, savaşın bitişiyle 18 Ağustos 1947'de son kez tarihi yuvasına geri dönmüştür. Kuleli Askerî Lisesi, 1975-1976 öğretim yılına kadar Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığına bağlı liselerin fen kolu müfredatını uygulayarak orduya sayısız subay kazandırmıştır.