Muğla ilinin güneydoğusunda, Menteşe yöresinde yer alan Köyceğiz Gölü, 52 km² yüzölçümü ile Türkiye'nin 16. büyük gölüdür. Tektonik bir çukurluğun suyla dolması ve Dalaman Çayı'nın getirdiği alüvyonların körfezin önünü tıkaması sonucu oluşmuş alüvyal set gölüdür. Göl; Namnam Çayı, Kargıcak Çayı ve Yuvarlak Çay gibi başlıca akarsuların yanı sıra göl tabanından çıkan kaynak sularıyla beslenmektedir. Göle dökülen en önemli akarsulardan biri olan Yuvarlakçay, hem ekolojik öneme sahiptir hem de Türkiye'deki en büyük alabalık çiftliğine ev sahipliği yaparak büyük bir ekonomik değer sunmaktadır. Çayların ve derelerin oluşturduğu sığ deltalar saz ve kamışların yetiştiği sığ bataklık alanları oluşturmaktadır.
Fiziksel Özellikleri ve Meromiktik Su Yapısı
Deniz yüzeyinden yüksekliği yaklaşık 8 metre olan Köyceğiz Gölü, güney ve kuzey olmak üzere iki çanaktan oluşur. Çanaklar batı-doğu uzanışlı, derinliğin 2 metreye düştüğü bir sırt ile birbirinden ayrılmaktadır. Derinlik kuzey çanakta 25 metre, güney çanakta ise 32 metredir. Gölde iki farklı su tabakası bulunur: üst tabaka her iki çanakta da 8 metre, alt tabaka ise 17 metre kalınlığındadır. Güney çanağının daha sıcak olmasının sebebi, çevredeki termal alanların devamı niteliğindeki su altı jeotermal kaynaklarıdır. Gölün alt ve üst su tabakaları birbirine karışmadığı için bilimsel olarak meromiktik göl yapısına sahiptir.
Dünyadaki Yedi Ayaklı Gölden Biri ve Doğal Yaşam
Köyceğiz Gölü, denizle doğal bir kanal vasıtasıyla birleşen göllere verilen isimle bir "ayaklı göl"dür ve dünyada bu türün sadece yedi örneğinden biridir. Gölü Akdeniz'e bağlayan "Dalyan Boğazı", 1.5 metre derinliğinde ve 10 km uzunluğunda menderesler çizerek uzanan doğal bir kanaldır. Etrafı dağlarla çevrili olan gölün en yüksek noktası Ölemez Dağı'dır ve göl içerisinde dört adet irili ufaklı ada yer almaktadır. Plankton bakımından zengin olan gölde kefal, levrek, çipura ve pisi gibi pek çok balık türü yaşamakta, dalyan düzenekleriyle yapılan avcılık ve ünlü göl balığı havyarı yüksek ekonomik değer taşımaktadır. Gölün güneyinde ise nesli tükenmekte olan Nil Kaplumbağası yaşamaktadır.
Sağlık Turizmi, Kaunos Antik Mirası ve Özel Çevre Koruma
Akdeniz Bölgesi'nin batı ucunda yer alan gölün suyu, çevresindeki kaplıcalardan karışan sular sebebiyle kükürtlüdür. Şifalı ılıcalar ve kaplıcalar sağlık turizmi açısından büyük önem taşırken, her zaman sakin olan gölde yılın 8 ayında su kayağı yapmak mümkündür. Doğal güzelliklerin yanı sıra antik çağ Anadolu uygarlıklarının günümüze ulaşmış en değerli miraslarından biri olan Kaunos kalıntıları bölgeye çok sayıda turist çekmektedir. Dalyan kanalında motorlu teknelerle yapılan geziler popüler olsa da yoğun trafik ve atıklar doğal faunaya zarar vermektedir. Bu ekolojik dengenin korunması amacıyla bölge, Bakanlar Kurulunca Köyceğiz Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilerek koruma altına alınmıştır.