Körtik Tepe'nin Tarihi ve Önemi
Diyarbakır ilinin Bismil ilçesine bağlı Ağıl köyünün hemen yanında bulunan Körtik Tepe (Körtiktepe), Neolitik öncesi dönemden itibaren başlayan sürekli yerleşimiyle insanlık tarihine ışık tutan tescilli bir arkeolojik höyüktür. Yerleşimde ilk yaşam MÖ 11. binyılın ilk yarısında, yaklaşık MÖ 10.700'de başlamış ve yaklaşık MÖ 10.400 yıllardan itibaren yoğunlukla devam etmiştir. MÖ 9.300 civarında yerleşim yoğunluğu açısından zirveye ulaşan Körtik Tepe, muhtemelen Holosen dönemi iklim değişiklikleriyle ilişkilendirilebilecek sel gibi doğal felaketler nedeniyle kısa bir süre içinde terk edilmiştir. Avcılık ve toplayıcılığın hakim olduğu bu dönemde, bilinenin aksine yerleşik bir yaşam tarzının ve bunun gerektirdiği bütün kurum ile kuralların geliştirildiği görülmektedir.
Özgün Mimari Grupları ve Yerleşim Planlaması
Höyükte ortaya çıkarılan mimari yapılar üç ana gruba ayrılmaktadır. Çapları 2,3 - 3 metre arasında değişen birinci gruptaki yuvarlak planlı yapılar, basit ve işlenmemiş taş temeller üzerine balçıkla kaynaştırılmış saz ve dal gibi bitkisel malzemelerle toprak zemin üzerine inşa edilmiş tek gözlü konutlardır. Çapları 1,1 - 2,1 metre arasında değişen, zeminleri taş döşeli ikinci grup yapılar ise içlerinde beslenme amaçlı bitkisel kalıntıların bulunmasıyla depolama siloları olarak tanımlanmaktadır. Bu siloların höyüğün belirli alanlarında toplanması yerleşimde bilinçli bir planlamanın varlığına işaret etmektedir. Höyüğün en büyük yapıları olan 3,4 - 3,8 metre çapındaki üçüncü grup yapıların sıkıştırılmış toprak zeminlerinin altında ise ritüel bulguları ve mezarlar yer almaktadır.
Gizemli Ölü Gömme Ritüelleri ve Aşı Boyası
Körtik Tepe'de ölüler ya konutların zeminlerinin altına ya da konut dışındaki alanlara gömülmüştür. Ölülerin konut zeminlerinin altına gömülmesi, o dönem insanlarının yaşadıkları mekanları kutsal alanlar haline getirdiğini göstermektedir. Geleneksel olarak hoker ve yarı hoker pozisyonunda gömülen iskeletlerden bazıları alçılanmış olarak günümüze ulaşmıştır. Alçılanmış iskeletlerin, kafatasının ve diğer kemiklerinin yüzeylerinin aşı boyası kullanılarak birbirine paralel bezemelerle boyanmış olması, bu tarihi yerleşimin görülmeye değer en özgün inançsal ve kültürel detaylarından birini oluşturmaktadır.
Höyüğün Konumu ve Kazı Tarihçesi
Körtik Tepe, Batman-Bismil arasında, Batman Çayı ve Dicle Nehri'nin kesiştiği yerde ve Batman kentinin yaklaşık 14 km güneybatısında yer almaktadır. Coğrafi olarak Ağıl Köyü ve Aşağı Sazlık mezrası yakınlarında bulunan höyük, Dicle Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Vecihi Özkaya'nın bilimsel başkanlığındaki heyet tarafından yürütülen kazıların ardından Ilısu Barajı'nın suları altında kalacaktır.