Kocaeli'nin İzmit ilçesindeki Orhan Mahallesi'nde yer alan Orhan Camii (Gazi Süleyman Paşa Camii), Medrese Sokak ile Camialtı Sokağı'nın kesiştiği noktada konumlanmaktadır. O dönemki adı Nicomedia olan İzmit'in 1332 yılında Osmanlıların yönetimine girmesinden sonra bölgede inşa edilen ve günümüze kadar ayakta kalabilen ilk camidir. Bu tarihi ibadethane, Osmanlı Sultanı Orhan Gazi adına, kentin ilk sancak beyi olan oğlu Süleyman Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Yapının Mimari Özellikleri ve Tarihçesi
Orhan Camii; dörtgen planlı, taş ve tuğla duvarlı, dıştan ahşap çatılı ve içten asma kubbeli bir mimariye sahiptir. Yapı, tarihsel süreçte çeşitli onarımlardan geçmiştir. 1843 yılında Sultan Abdülmecid'in emriyle ve 1999 Gölcük depreminin ardından gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarıyla günümüze taşınmıştır. Caminin orijinal yapım kitabesi ise günümüze ulaşamamıştır. Caminin güneydoğu kısmında bulunan hazirede; cami imamları ve yakınları, eskiden faal olan medresenin müderrisleri ile bazı şeyhlerin mezarları bulunmaktadır.
Kılıçla Hutbe Verme Geleneği
Cami, Türkiye'de cuma ve bayram namazlarında kılıçla hutbe verme geleneğinin sürdürüldüğü az sayıdaki ibadethaneden biridir. İmam, hutbeye kılıçla çıkar ve hutbeyi okuduktan sonra kılıçla aşağıya iner. İzmit, fetih yoluyla değil de kuşatma sürerken yapılan bir antlaşmayla teslim edildiği için geçmişte camisinde kılıçla hutbe okunmazdı. Bu uygulama, İttihat ve Terakki döneminde Osmanlı Devleti'ndeki ayrılıkçı baskılara bir tepki olarak başlatılmış ve Cumhuriyet devrinde de devam ettirilmiştir.
Süleyman Paşa Külliyesi Yapıları
Orhan Camii; yanındaki medrese ve hamam ile birlikte Süleyman Paşa Külliyesi adı verilen yapı topluluğunun bir parçasıdır. Bölgeyi Osmanlı idaresi altına aldıktan sonra görevlendirilen Süleyman Paşa, medreseyi cami ile birlikte inşa ettirmiştir. Tarihi kaynaklar, medresenin 16. ve 19. yüzyıllar arasında faal olarak kullanıldığını göstermektedir. Ancak medrese yapısı 2000'li yıllara kadar gecekondu olarak kullanıldıktan sonra yol genişletme çalışmaları esnasında yok edilmiştir. Külliyenin diğer parçası olan çifte hamam (Gazi Süleyman Paşa Hamamı) ise Akçakoca Mahallesi Çukurçeşme Sokak'ta yer almaktadır. Caminin ve medresenin gelir kaynaklarından olan bu hamam, Bizans döneminden kalmış veya Orhan Bey döneminde yapılmış olabilir. Uzun süre harabe halinde kalan ve 1999 depreminde ağır hasar gören yapı, 2013'te Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilerek yeniden faaliyete geçirilmiştir.