İzmir'in Menderes ilçesi sınırlarında, Ahmetbeyli (Ales) vadisinin taban düzlüğünde yer alan Klaros Kutsal Alanı, Kolofon antik kentinin baş tanrısı Apollon için inşa edilmiş son derece önemli bir arkeolojik alandır. Kuzeyindeki Kolophon'a 13 km, güneyindeki Notion'a ise 2 km mesafede bulunan bu kutsal alan, ismini Luvi dilinde 'kıyı' veya 'iskele' anlamına gelen 'Klaros' sözcüğünden almıştır. M.Ö. 13. yüzyıl sonlarından başlayıp M.S. 4. yüzyılda Hristiyanlığın yayılmasıyla birlikte terk edilmesine kadar kesintisiz bir kehanet (bilicilik) merkezi olarak işlev gören Klaros, kehanet kültünün törensel işleyişini ve mimari yapısını ortaya koyan benzersiz özellikleriyle dünyada tektir. Alanda yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan özgün kabartma ve heykeller günümüzde İzmir Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.
Klaros'un Tarihçesi ve Mitolojik Kökenleri
Bölgenin tarihi, M.Ö. 13. yüzyıl sonu ile 12. yüzyıl başlarında Girit'ten göç ederek Karyalıların kurduğu Kolophon kentine yerleşen Akhalar ile başlar. İlk göçmen grubun önderi olan Rhaikos, Yunanistan'ın Thebai kentinden gelen Apollon rahibi Teiresias'ın kızı Manto ile evlenerek güç birliği yapmış ve Klaros Kehanet Merkezi Manto tarafından kurulmuştur. Bazı antik yazarlar, Klaros'taki kutsal kaynağın Manto'nun gözyaşlarından oluştuğunu kaydeder. Merkezin asıl ün kazanması Manto ile Rhaikos'un oğulları ve Apollon'un kâhini olan Mopsos zamanında olmuştur. Önceleri yalnızca kent delegelerinin başvurusuna açık olan Klaros, Büyük İskender'in gördüğü bir rüyayı yorumlatmak üzere başvurmasının ardından kişisel başvuruları da kabul etmeye başlamış, böylece Yunan olmayan halkları (Barbarları) kabul eden ilk Apollon kehanet merkezi haline gelerek ününü Kuzey Afrika'dan İngiltere'ye kadar yaymıştır.
Kehanet Törenleri ve Bayramlar
Antik çağda festivalleri ile ünlü olan Klaros'ta, tanrı Apollon onuruna her yıl Küçük Klaria Bayramları ve beş yılda bir Büyük Klaria Bayramları düzenlenirdi. Kutsal yarışmaların ve kurban törenlerinin yapıldığı bu bayramların yanı sıra, merkezdeki kehanet ritüelleri oldukça gizemli bir işleyişe sahipti. Kehanetler; ergenliğe yeni girmiş 7 genç kız ve 7 erkeğin dolunay zamanı meşale ışığında, ellerinde defne yapraklarını sallayarak tapınağın önüne gelmesi ve tanrıya ilahiler okumasıyla gerçekleştirilirdi. Yalnızca kâhinin girebildiği karanlık bir salonun içindeki kutsal kuyudan su içen kâhin, tanrıya sorularını yönelterek vahiy yoluyla cevap alırdı. Tapınağının basamakları dahi yazıtlı olan dünyadaki tek kutsal alan olan Klaros'un, İlyada ve Odysseia eserlerinin dünyaca ünlü ozanı Homeros'un da yurdu olduğu düşünülmektedir; alanda bulunan Homeros heykeli bu görüşü güçlü şekilde desteklemektedir.
Görülmeye Değer Yapılar ve Buluntular
Klaros Kutsal Alanı'nda Apollon, kız kardeşi Artemis ve anneleri Leto'ya ait anıtsal boyutta (8 metre yüksekliğinde) kült heykeller yer almaktadır. Apollon heykeli oturur vaziyetteyken, Artemis ve Leto heykelleri ayaktadır. Apollon Tapınağı'nın 27 metre doğusunda yer alan anıtsal sunak ile tapınak arasında, kurban törenleri için kullanılan 100 adet demir halkalı benzersiz hayvan bağlama bloğu (hekatomb) yer alır. Bu taş bloklar, şimdiye dek bulunmuş tek örnek olup arkeolojik ritüeller açısından büyük önem taşımaktadır. Alanda en eski buluntular Geometrik Dönem'e kadar uzanmakta olup günümüzde Helenistik döneme ait Apollon Tapınağı ve Sunağı, Roma dönemine ait Artemis Tapınağı ve Sunağı ile Propylon (giriş kapısı) ve onur anıtları görülebilmektedir. Ayrıca, alanda bulunan eserlerin mulajlarının sergilendiği ve Türkiye'de bir ilk olan 'Mulaj Arkeoparkı' 2010 yılından beri ziyaretçilerini ağırlamaktadır.