Roma Döneminin Mühendislik Harikası: Kırkgöz Kemeri
Kırkgöz Kemeri ya da Roma dönemindeki adıyla Limyra Köprüsü, dünyadaki en eski basık kemerli köprülerden biridir. 360 metre uzunluğundaki bu taş köprü, Antalya iline bağlı Finike ilçesinin Hasyurt mahallesi sınırları içinde yer alan antik bir Likya kenti olan Limyra'da, Alakır Çayı üzerine kurulmuştur. 5,3:1 ok oranındaki 26 adet kemer köprüye oldukça yassı bir görünüm vermektedir. Bu yassılık oranına köprü yapımı tarihinde daha sonra yüzyıllarca ulaşılamamış ve ancak Geç Orta Çağ döneminde yapılan yapılarda benzer bir teknik seviyeye ulaşılabilmiştir. Teknik ve tarihi bakımdan olağanüstü önemine rağmen Türkiye'de çok az bilinen bu tarihi eser, günümüzde harabeye dönüşme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Tarihsel Tanımlamalar ve Bilimsel Araştırmalar
Köprü hakkında antik dönemden kalma yazılı belgeler bulunmamaktadır. Yapının ilk tarifleri Avrupalı seyyahların 19. yüzyılda yazılan seyahatnamelerinde yer almaktadır. Charles Fellows 1940 yılının Mayıs ayında yaptığı seyahatinde köprünün 25 kemeri olduğunu bildirmiş, aynı bilgiler iki yıl sonra Spratt ve Forbes tarafından da aktarılmıştır. 1882 yılında gerçekleştirilen Avusturyalı bir heyetin saha gezisinde ise köprü, Limyra'yı doğusunda bulunan Antalya şehrine bağlayan antik büyük bir yolun unsuru olarak saptamıştır. Yapının ilk ve tek bilimsel ölçümü ise Wolfgang W. Wurster ve Joachim Ganzert tarafından 1973 yılının Eylül ayında yapılmış ve sonraki üç yıl içinde tamamlanarak 1978 yılında Alman Arkeoloji Enstitüsü (DAI) tarafından yayımlanmıştır.
Topografik Konum ve Stratejik Ulaşım
Antik Limyra kenti harabelerinin 3,2 km doğusunda, günümüzde Akdeniz sahilinden 3,8 km kuzeyde yer alan Kırkgöz Kemeri, Turunçova - Kumluca asfaltının yakınında bulunmaktadır. Köprü, Alakır Çayı'nın dar akarsu yatağının geniş bir ovaya açıldığı ve yağışlı mevsimlerde taşkınların geçişi zorlaştırdığı stratejik bir noktaya kurulmuştur. Batı ucu taşkınlara karşı korunabilmek için doğrudan yükselen bir kayaya dayanan köprü, arazi yapısının sunduğu keskin dönüş sayesinde gerektiğinde caddenin kapatılması için son derece uygun bir konum oluşturmaktaydı. Günümüzde Alakır Çayı köprünün sadece 3 kemerinin altından akmaktadır ve kuzeyinde taşkınları önleme amacıyla Alakır Barajı inşa edilmiştir.
Fenni Yapı ve Kemer Özellikleri
360 metrelik uzunluğuyla Kırkgöz Kemeri, Likya'da antik döneme ait günümüze kadar ayakta kalabilmiş fenni yapıların en büyüğüdür. Köprünün eşit ebatlarda 26 tane kemeri vardır ve bunların her biri, üst üste ikişer kavis biçiminde yerleştirilip harçla tutturulmuş kerpiç kemerlerinden oluşur. Köprünün doğu ucunda, yıkılmış olan orijinal 27. kemerin yerinde, daha sonraki bir tarihte ilave edilmiş iki adet daha küçük ve yarım daire biçimli onarım kemeri yer alır. Yapılan araştırmalarda sütun ortalarının arasındaki mesafelerin 11,60 ila 14,97 metre arasında değişen basık kemerler olduğu saptanmış olup tek bir sütun genişliği ise 2,10 metre olarak ölçülmüştür. Likya'daki ulaşım yollarının genişliği 3-4 metre civarında olup köprü sathında tekerlekli araba izlerine veya herhangi bir korkuluk/parmaklık izine rastlanmamıştır.