Keskin, Eskişehir ilinin Tepebaşı ilçesine bağlı tarihi ve stratejik öneme sahip bir mahalledir. Eskişehir kent merkezine 15 kilometre uzaklıkta yer alan bu bölge, Orta Asya ve Türkistan'dan Taptuk Emre ile birlikte gelen ve Şeyh Edebali'nin talebeleri tarafından kurulan tarihi bir geçmişe sahiptir. Mahallenin yerleşim kökleri; kökenleri Yeseviyye-Kalenderiyye, Haydariyye ve Vefâîyye'ye uzanan, Baba İlyas'ın halife ve müritlerinden oluşan ve tarihte "Babâîler", "Baba", "Abdal" ile "Horasan Erenleri" adıyla anılan dini-tasavvufi gruplara dayanmaktadır.
Tarihi Beştaş Zaviyesi ve Kökeni
Osmanlı kayıtlarında "Beştaşlar Derbent Zaviyesi" olarak geçen bu tarihi yerleşimin ilk kurulduğu bölge, Roma döneminden kalma dikili vaziyetteki beş sütun-taşın bulunduğu, bugünkü Keskin ile Oluklu köyleri arasındaki alandır. Mahallenin tarihi zaviye yapısı, 523 tarihli vakıf defteri parçasından anlaşıldığı üzere Halil Veledi Beştaş tarafından babası adına kurulmuştur. Vakıf kurucusu olan Beştaş Baba'nın da Baba İlyas'ın müritlerinden biri olma ihtimali oldukça güçlü görülmektedir. Bu zaviye, Selçuklu Devleti döneminde sınır güvenliğini sağlayan önemli bir uç derbent zaviyesi olarak işlev görmüştür.
Osman Gazi'nin Sefer Yolu ve Jeopolitik Konum
Tarihi kaynaklara göre Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Gazi, sefere çıkarken bu stratejik derbent noktasına yani Beştaş Zaviyesi'ne gelmiştir. Beştaş Zaviyesi, Eskişehir il merkezine 25 kilometre mesafede, kentin kuzeybatısında uzanan Beşkardeş Dağları üzerinde konumlanmıştır. Keskin ile İtburun mahallesi arasında yer alan zaviye, İtburun mahallesine kuş uçuşu yaklaşık iki kilometre uzaklıktadır. Bölge, eski çağlardan beri Bitinya'dan gelerek güneye ve doğuya uzanan kadim yolların, tarihi Dorylaion kentine ulaşmadan önceki son durak noktası olarak büyük önem taşımıştır.
Doğal Gözetleme Noktası ve Panoramik Manzara
Beştaş Zaviyesi'nin üzerinde kurulduğu coğrafi mevki, çok eski dönemlerden beri askeri ve stratejik bir gözetleme kulesi vazifesi görmüştür. Buradan bakıldığında Eskişehir Ovası, Karacahisar Kalesi ve antik Dorylaion yerleşimi aynı anda net bir biçimde görülebilmektedir. Bu benzersiz panoramik görüş kabiliyeti sayesinde, bölge antik çağlardan itibaren gözetleme yeri olarak aktif şekilde kullanılmıştır. Keskin Mahallesi, Anadolu'nun İslamlaşmasında ve kültürel dokusunun oluşmasında rol oynamış bu kadim mirasın izlerini günümüze taşımaktadır.