Kars Muharebesi ve Doğu Cephesi'nin Önemi
Kars Muharebesi, 30 Ekim 1920 tarihinde Ankara Hükûmeti ile Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti arasında gerçekleşen ve Doğu Cephesi'nin gidişatını belirleyen en önemli askeri çatışmalardan biridir. Doğu Cephesi Komutanı Kâzım Karabekir Paşa önderliğindeki Türk Ordusu'nun Kars'ı Ermeni kuvvetlerinden geri almasıyla sonuçlanan bu muharebe, Kurtuluş Savaşı tarihi açısından kritik bir dönüm noktasıdır.
Muharebenin Stratejisi ve Kuvvetler
Yapılan keşifler sonucunda Ermeni birliklerinin sayısal olarak üstün (yaklaşık 8.000-10.000 asker) olduğu belirlenmiştir. Ermeniler, şehri doğrudan bir kale savunması ile korumak yerine bölgedeki mevcut savunma istihkâmlarından yararlanarak sahra savaşı vermeyi tercih etmişlerdir. Bu durum karşısında, elinde yaklaşık 7.700 kişilik askeri güç bulunan Kâzım Karabekir Paşa, elindeki kuvvetlerin yüksek moraline güvenerek cesur bir hamleyle Kars'ı doğudan kuşatma kararı almıştır.
Iğdır Şaşırtması ve Şehrin Geri Alınışı
Karabekir Paşa, 21 Ekim 1920'de gönderdiği şifreli mesajda Iğdır bölgesine iki alayın kaydırıldığı haberini yayarak Ermeni ordusunun odağını başka yöne çekmiştir. 12. Tümen Borlukdağı ile Hacıhalil köyü hattını, 9. Kafkas Tümeni ise Yahniler ile Vezinköy hattını tutarak harekâtı başlatmıştır. 30 Ekim'deki genel taarruz ile Ermeni kuvvetlerinin bir kısmı Vezinköy'ün kuzeydoğusuna çekilmiş, bir kısmı ise Kars içine kaçmıştır. Harekât sonucunda Kars zaptedilmiş ve düşman kuvvetleri Gümrü yönüne geri çekilmiştir.
Zaferin Bilançosu ve Feriklik Terfi
Muharebede Ermeni birlikleri 200'ün üzerinde ölü asker verirken, komutanları Daniel Bek Pirumian, Christophor Araratov, Shaghubadian, Vekilian, Babajanov ve Ter Arakyalian Türk Ordusu tarafından esir alınmıştır. Türk tarafında ise kayıplar oldukça az olup, sadece 9 asker şehit düşmüş ve 47 asker yaralanmıştır. Bu büyük başarının ardından Kâzım Karabekir Paşa, 31 Ekim 1920'de ferikliğe (Korgeneral) terfi etmiştir. Batı Cephesi'ne gerekli olan silah ve cephane desteğini sağlamak amacıyla harekâta ara verilmeden devam edilmiş, Erkân-ı Harbiye'nin onayıyla 5 Kasım 1920'de Türk birlikleri Kars'tan Gümrü yönüne doğru harekete geçmiştir.