Kars ilinin merkez ilçesinde yer alan tarihi Ani antik şehri içerisinde konumlanan Menûçihr Camii, bölgenin en önemli sembollerinden biridir. İçinde yer aldığı antik kent ile birlikte UNESCO Dünya Mirası listesinde bulunan bu yapı, mimari özellikleri ve köklü geçmişiyle öne çıkmaktadır.
Tarihçesi ve Yapılış Tartışmaları
Büyük Selçuklu İmparatorluğu'na siyasî olarak bağlı Şeddadi emirlerinden Menuçehr bin Şavur tarafından yaptırıldığı söylenen yapının, Türkiye sınırları içerisindeki ilk Türk camisi olduğu iddia edilmektedir. Türk kaynaklarında caminin, Şeddadi hanedanının Ani'deki ilk emirlerinden Menuçehr bin Şavur tarafından 1072-1086 yılları arasında yaptırıldığı kabul görmektedir. Diğer kaynaklar ise yapının aslında bir saray, gümrük binası, katolikosluk binası veya yıkılmış bir kiliseye ait bir ek bina (jamatun) olduğu konusunda çeşitli iddialar içermektedir. Cami, 2022 yılında Serhat Kalkınma Ajansı ile yapılan bir protokolle ibadete açılarak 5 vakit ezan okunur hale getirilmiştir.
Mimari Özellikleri
Caminin tavanlarında renkli taşlardan yapılmış geometrik süslemeler bulunmaktadır. Yapının sekizgen şeklindeki minaresi, Orta Asya'da Karahanlıların kullandığı mimari üsluba benzetilmektedir. Ayrıca araştırmacılar tarafından minarenin mevcut yapıdan daha eski olduğu düşünülmektedir.
Kayıp Üç Dilli Yazıt
Caminin batı duvarında Farsça, Gürcüce ve Ermenice dillerini içeren 1238 yılına tarihlenen üç dilli bir yazıt bulunmaktaydı. Marie Felicité Brosset'nin 1860'larda kaydettiği yazıtı Gürcü araştırmacı N. Marr, 1909 yılında bulmuş olsa da bu yazıt günümüzde kayıptır. Yazıtta Farsça olarak Hicrî 635 (1237/1238) yılında Zikéria'nın adı geçerken, Gürcüce satırlarda Atabeg Zakaria'nın onayı, Ermenice satırda ise gözetenler için dua yer almaktaydı.