Karakuş Tümülüsü, Adıyaman'ın Kâhta ilçesinde yer alan, Kommagene Krallığı'nın kraliyet ailesi kadınlarına ait görkemli bir anıt mezardır. Bölge, tümülüsün güneyinde yükselen sütunun üzerindeki kartal figüründen dolayı yerel halk tarafından "Karakuş Tepesi" olarak adlandırılmış ve bu isimle literatüre geçmiştir. Aynı zamanda "Kraliçeler Mezarlığı" veya "Kadınlar Mezarlığı" olarak da bilinen bu tarihi alan, Kommagene Krallığı'nın zengin tarihini günümüze taşıyan en önemli arkeolojik miraslardan biridir.
Tarihçesi ve Kraliçeler Mezarlığı
Bu anıt mezar (hiyerotesyon), ilk olarak Kommagene Kralı II. Mithridatis tarafından annesi Isias Philostorgos adına inşa ettirilmiştir. Kral I. Antiohos Theos'un eşi ve Kapadokya Kralı I. Ariobarzanes'in kızı olan Isias'ın yanı sıra, kralın kız kardeşleri Antiochis ve Laodice ile torunu I. Aka da ilerleyen dönemlerde buraya gömülmüştür. Laodice ve Antiochis, Pers-Roma savaşları sırasında hayatını kaybettikten sonra buraya defnedilmiştir. Kommagene Krallığı'nın Roma İmparatorluğu tarafından ilhak edilmesinin ardından tümülüs tahrip edilmiş, etrafındaki surlar ve sütunlar yağmalanarak taşları Cendere Köprüsü'nün yapımında kullanılmıştır.
Arkeolojik Keşifler ve Araştırmalar
Karakuş Tümülüsü ilk olarak 1882 yılında arkeologlar Otto Puchstein ve Karl Sester tarafından keşfedilmiştir. Ertesi yıl, Müze-i Hümayun müdürü Osman Hamdi Bey ve heykeltıraş Osgan Efendi bölgede incelemeler yaparak tümülüsün ölçekli rölövesini çıkartmış ve fotoğraf arşivi oluşturmuştur. Tümülüsteki asıl derin araştırmalar ise 1967 yılında Friedrich Karl Dörner tarafından gerçekleştirilmiştir. Dörner, sondaj çalışmalarıyla 20 metre derinlikte dolomit kirecinden yapılmış mezar odasını bulmuş ancak odanın Roma döneminde talan edildiği sonucuna varmıştır. 1979 yılında Jörg Wagner'in çözdüğü yazıtlarla tümülüsün II. Mithridatis tarafından yaptırıldığı kesinleşmiştir. Ne yazık ki, 6 Şubat 2023 depremlerinde, üzerinde Kral II. Mithridatis ile kardeşi Laodice'nin kabartmasının bulunduğu sütun yıkılarak büyük hasar görmüştür.
Etkileyici Mimari ve Sütunlar
Yaklaşık 110 metre çapında ve 30 metre yüksekliğinde olan tümülüs, orijinalinde kendisini çevreleyen 9 adet sütuna sahipti. Ancak Cendere Köprüsü inşası için taşlarının sökülmesi nedeniyle günümüze sadece 4 adet sütun ulaşabilmiştir. Yaklaşık 7 metre uzunluğundaki bu sütunlardan güneyde olanı, 7 blok taş üzerine yerleştirilmiş 2.5 metrelik muazzam bir kartal heykeli taşır. Kuzeybatıdaki sütunda ise II. Mithridatis ile kız kardeşi Laodice'nin resmi kabartması ve bir tablet yer almaktadır. Kuzeydoğu sütunlarından birinin üzerinde kafası kopmuş bir boğa heykeli bulunurken, bölgede orijinal yapıya ait olduğu tahmin edilen bir aslan figürü de keşfedilmiştir. Kartallı sütun haricindeki diğer sütunlar altışar parçadan oluşmaktadır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım
Karakuş Tümülüsü, Adıyaman iline bağlı Kâhta ilçesinin yaklaşık 12 kilometre kuzeyinde, Gösterge Tepesi üzerinde yer almaktadır. Bölgeye ulaşım için D 360-05 numaralı devlet karayolu tek alternatif güzergahtır. Çevresindeki engebeli araziye kıyasla açık bir alanda bulunan tümülüs, sunduğu panoramik manzara ile de dikkat çeker. Hava koşullarının elverişli olduğu günlerde tümülüsten bakıldığında Cendere Köprüsü, Yeni Kale, Arsemia ve Nemrut Dağı gibi bölgenin diğer eşsiz tarihi ören yerleri rahatlıkla gözlemlenebilmektedir.