Kaleboynu (Çağirnesi) Coğrafi Konumu
Kaleboynu, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı, deniz seviyesinden 2172 metre yükseklikte yer alan tarihi bir kırsal mahalledir. Erzurum il merkezine 91 km, Tortum ilçe merkezine ise 39 km uzaklıkta bulunan yerleşim, Tortum'un kuzeybatı yönünde konumlanmıştır. Mahalleye ulaşım, D.950 numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Cihanlı ve Şenyurt mahalleleri üzerinden bağlanarak, Derekapı'dan ayrılan 17,2 kilometrelik bir köy yolu vasıtasıyla sağlanmaktadır.
Tarihçe ve İsim Kökeni
Köyün tarihi kayıtlardaki en eski adı Çağirnesi'dir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde ve 1928 yılına ait Osmanlıca köy listesinde Çağirnes (چاغرnيس) olarak geçen bu isim, ilerleyen dönemlerde Çarnesi ve Çarnis biçimlerine evrilmiştir. Orta Çağ boyunca Gürcistan'ın Tao bölgesi sınırları içerisinde kalan bu stratejik yerleşim, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden alınmıştır. Türkçe olmayan yer adlarının değiştirilmesi sürecinde, 1950'li yılların ilk yarısında yerleşime önce Kalecik, ardından da günümüzde kullanılan Kaleboynu adı verilmiştir.
Nüfus Gelişimi ve İdari Dönüşüm
Köyün nüfusu yüzyıllar içinde değişim göstermiştir. 1574 yılına ait Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında Tortum sancağının Ahçirik nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilen Çağirnesi'de 38 Hristiyan hane yaşamaktaydı. 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterlerinde ise köyün adı 'Cakiris' veya 'Cagaris' olarak geçmiş, hane sayısı 11'e ve kayıtlı erkek nüfusu da 46'ya gerilemiştir. 1940 nüfus sayımında Kisha nahiyesine bağlı ve 305 nüfuslu bir köy olarak görülen Çarnes, 1965 yılında 406 kişilik bir nüfusa sahip olmuştur. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun kapsamında Erzurum'daki köylerin tüzel kişiliğinin kaldırılmasıyla mahalle statüsüne kavuşmuştur.
Görülmeye Değer Tarihi Yapılar
Kaleboynu, günümüze kadar ulaşan önemli Orta Çağ savunma ve dini yapılarına ev sahipliği yapmaktadır. Köy yerleşiminin yaklaşık 700 metre batısında konumlanan Çağirnesi Kalesi, bölgenin geçmişteki askeri savunma kapasitesini yansıtan önemli bir merkezdir. Kale kompleksinin içinde alt katı mezar odası olan tarihi bir kilise kalıntısı mevcuttur. Kalenin hemen dışında yer alan küçük kilise ise günümüze büyük ölçüde sağlam olarak ulaşmayı başarmıştır. Köyün kuzey yamacında yer alan büyük Çağirnesi Kilisesi ise günümüzde yerel halk tarafından samanlık olarak değerlendirilmektedir.