Kale-i Sultaniye (eski yazımıyla Kal'a-i Sultaniye) veya bilinen diğer adıyla Çimenlik Kalesi, Çanakkale Boğazı'nın Asya kıyısına dikilen tarihi bir kaledir. Fatih Sultan Mehmet döneminde inşa edilen kalenin yapım yılı kaynaklarda 1452 ve 1462 yılları olarak geçmektedir. Çanakkale Boğazı'nın Asya tarafında yer alan kalenin tam karşısında, Boğaz'ın Avrupa yakasında Kilitbahir bulunmaktadır. Kale, ilk inşa edildiğinde 30 top ile donatılarak Boğaz'ın 1.250 metrelik genişliğini top menzili içine almıştır.
Tarihçe ve Stratejik Önemi
Kale-i Sultaniye, tarihi boyunca çeşitli dönemlerde güçlendirilmiş ve yenilenmiştir. 1551 yılında Kanuni Sultan Süleyman tarafından güçlendirilen kale, Venedik ile yapılan Girit Savaşı sırasında yenilenmiştir. Napolyon Savaşları sırasında ise III. Selim tarafından baştan aşağı tekrar yenilenen kale, I. Dünya Savaşı'na kadar Çanakkale Boğazı'nın savunulmasında kilit bir rol oynamıştır. 19. yüzyılın sonlarında deniz tarafı duvarları, müstakhem bir duvar yerine bir sıra top mevzisi olarak yeniden inşa edilmiştir.
1915 Çanakkale Savaşı ve Günümüzdeki Müze Rolü
Yapılan bu değişiklikler nedeniyle kale, 1915 yılında İngiliz ve Fransız gemilerinin hedefi olmuştur. 18 Mart 1915'te İngiliz gemisi Queen Elizabeth’ten atılan ve kuzey sur duvarında 2 metrelik delik açan top mermisi patlamamış olup, günümüzde hâlâ düştüğü yerdeki delik içinde durmaktadır. Günümüzde müze olarak hizmet veren kalenin bahçesinde ve park alanında, Çanakkale Savaşları'nda ve farklı dönemlerde kullanılmış çeşitli uluslara ait toplar sergilenmektedir.
Mimari Yapısı ve Bölümleri
Çimenlik Kalesi, dış surlar ve iç kale olmak üzere iki ana kısımdan oluşmaktadır. Dikdörtgen bir plan üzerine kurulu olan dış surlar 11 metre yüksekliğinde ve yer yer 8 metre kalınlığında olup, üzerinde 9 adet burç bulundurmaktadır. Kale avlusunda tarihi bir baruthane binası ile Fatih Sultan Mehmet ve Sultan Abdülaziz dönemlerinde yapılmış, kendi adlarıyla anılan iki adet cami yer alır. 42'ye 48 metre ölçülerindeki iç kalenin 9,5 metre kalınlığındaki duvarları 25 metre yüksekliğe ulaşmaktadır. Üç katlı iç kalenin ilk katı, iç avlunun yer seviyesinden 4 metre yukarıda olan kâgir bir zemine sahipken, üstteki iki kat ahşap olarak inşa edilmiştir.