Kadıköy, İstanbul ilinin Anadolu Yakası'nda yer alan, batı ve güney sınırlarını Marmara Denizi'nin çizdiği tarihi bir ilçedir. Kuzeybatıda Üsküdar, kuzeydoğuda Ataşehir ve doğuda Maltepe ilçeleriyle çevrili olan bölge, Haydarpaşa'dan Bostancı'ya kadar uzanan yaklaşık 21 kilometrelik geniş bir sahil şeridine sahiptir. Kadıköy yerleşiminin tarihsel çekirdeği Haydarpaşa Koyu ile Moda Burnu arasındaki alanda konumlanmış olup; bugün bu bölge Kadıköy Çarşısı, Yeldeğirmeni ve Moda gibi tarihi semtleri içeren Rasimpaşa, Osmanağa ve Caferağa mahallelerinden oluşmaktadır.
Körler Ülkesi Kalkedon'un Efsanevi Kuruluşu
Antik Çağ'da Kalkedon adıyla anılan kentin isminin, Yunanca bakır anlamına gelen 'Halkis' kelimesiyle bağlantılı olduğu kabul edilmektedir. Yunan tarihçi Herodot'un aktardığı ünlü bir anlatıya göre; yeni yurt arayışıyla yola çıkan bir kavme kahinler tarafından 'körler ülkesinin karşısındaki toprakları' mesken tutmaları söylenir. Bugünkü Sarayburnu kıyılarına ulaşan kavim, karşı kıyıdaki muazzam coğrafi avantajları fark edemeyip orayı boş bırakan insanların ancak 'kör' olabileceğini iddia ederek İstanbul kıyılarına yerleşir; bu sebeple Kadıköy yöresi 'körlerin yeri' yani Kalkedon ismini alır. İstanbul'un fethinin ardından yerleşimin yönetimi Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul Kadısı Hızır Bey'e verildiği için bölge zamanla Kadıköyü adını almıştır.
Tarih Öncesi Çağlar ve Arkeolojik Keşifler
Kadıköy'ün tarihi kökenleri, İstanbul'un genel kuruluş tarihinden çok daha eskiye, M.Ö. 5000'li yıllara uzanır. Fikirtepe ve Kalamış bölgelerindeki yerleşimlere ait arkeolojik bulgular bugün İstanbul Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. Fikirtepe'de 1942 ile 1952 yılları arasında yürütülen kazı çalışmalarında M.Ö. 3000 yıllarına tarihlenen insan iskeletleri, taştan çekiçler, kemik, keramik, taş ağırşaklar, bronz eserler ve firuze taşından yapılmış süs eşyaları bulunmuştur. Moda Burnu'nda ise Fenikelilerden kalma kandiller, vazo parçaları, öküz heykeli ve Kalkedonya Kitabesi'nin kazındığı tarihi bronz levha gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu antik dönemlerde Karhadon ve Kalkedon, Fenikelilerin Karadeniz ticaret yollarında durma ve lojistik ihtiyaçlarını tamamlama merkezleri olarak kullanılmıştır.
Kalkedon Devleti ve Antik Dönem İstilaları
M.Ö. 675 civarında İyonya'dan gelen Akaların bir kolu, Fikirtepe ve Moda'daki Fenike yerleşimlerini ele geçirerek İzmit sınırlarına kadar uzanan bağımsız Kalkedon Devleti'ni kurmuş ve başkentini Kalkedon yapmıştır. Kent halkı cam eşya, altın küpeler ve süs eşyaları yapımında, ayrıca mermer işlemede oldukça ileri düzeydeydi. Pers, Bitinya ve Got akınlarından korunabilmek amacıyla Haydarpaşa Çayırı ile Kuşdili Çayırı arasında korunaklı bir hisar inşa etmişlerdir. Zaman içerisinde Pers Kralı I. Darius'un istilasına uğrayan, Makedonya Kralı İskender'in egemenliğine giren ve ardından Bitinyalılar ile Romalıların yönetimine geçen bölge, günümüzde de Anadolu Yakası'nın en canlı sosyo-kültürel odağı ve ulaşım merkezidir.