İzbırak'ın Köklü Tarihi ve İsim Kökeni
Mardin ilinin Midyat ilçesine bağlı tarihi bir yerleşim yeri olan İzbırak, geçmişte Zaz adıyla anılmaktaydı. Mahallenin tarihi kökenleri oldukça eskiye dayanmaktadır. Yapılan araştırmalar, bu yerleşimdeki yaşamın milattan önceki dönemlere kadar uzandığını göstermektedir. Nitekim köyün isminin geçtiği bazı tabletlerde, yerleşimin adı MÖ 879 yılında Zazabukha olarak kaydedilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte "Zaz" olan köy adı, 1950'lerin sonuna doğru değiştirilmiş ve 1960 yılı genel nüfus sayımından itibaren günümüzdeki İzbırak adıyla resmi kayıtlarda yer almaya başlamıştır.
Mor Dimet Kilisesi ve Akatça Çivi Yazıları
İzbırak Mahallesi'nde yer alan en önemli tarihi miras, 5. yüzyılın başlarında inşa edildiği tahmin edilen Mor Dimet Kilisesi'dir. Bu tarihi kilisenin yapımında kullanılan taşlar üzerinde bulunan Akatça çivi yazıları, mahalledeki yerleşik yaşamın kökenlerinin milattan öncelere kadar uzandığının en somut kanıtlarını sunmaktadır. Yapı, bölgenin tarihi derinliğini ve mimari değerini günümüze taşıyan en önemli simgedir.
Demografik Değişim ve Göç Süreci
Bölge, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında büyük sosyal ve demografik değişimlere sahne olmuştur. İzbırak'ta 1960'lı yıllarda başlayan göç dalgası, 1990'lı yıllara gelindiğinde zirve noktasına ulaşmıştır. Bu dönemde köyün sakinleri olan Süryaniler, yalnızca iki kişi hariç olmak üzere yerleşmeyi tamamen terk etmiştir. Göçlerle birlikte boşalan köye Kürt nüfus yerleşmiştir. Mahallenin nüfusu bu göçlerin etkisiyle yıllar içinde hızla azalmış; 1985 yılında 288 olan nüfus, 2000 yılında 63'e, 2007'de 61'e ve 2014 yılı verilerine göre 42 kişiye kadar düşmüştür.
Coğrafi Konum ve İdari Yapı
Coğrafi açıdan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan İzbırak, deniz seviyesinden yaklaşık 940 metre yükseklikte (rakım) kurulmuştur. Mahalle, Mardin il merkezine 81 kilometre, bağlı olduğu Midyat ilçe merkezine ise 16 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. İdari yapılanma sürecinde daha önceleri Dargeçit ilçesine bağlı bir yerleşim olan mahalle, 28 Şubat 1995 tarihinde alınan resmi karar doğrultusunda Midyat ilçesine bağlanmıştır.