İstanbul Üniversitesi Gözlemevi'nin Tarihçesi ve Kuruluşu
İstanbul Üniversitesi Gözlemevi Araştırma ve Uygulama Merkezi, 1933 yılında Fen Fakültesi bünyesinde kurulan Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nün araştırma ve gözlemlerinde kullanılması amacıyla açılmıştır. Gözlemevinin ana binası 1933 yılında yapılmış olup, gözlemevi olarak kullanılan yapı 1934-1936 yılları arasında mimar Arif Hikmet Holtay'ın çizimlerine göre inşa edilmiştir. Yapı, mimari açıdan rasyonel-modernist akım içinde değerlendirilmekte olup, günümüzde de aktif ve etkin olarak aynı amaçla kullanılmaktadır.
Bilimsel Amaçları ve Faaliyet Alanları
Gözlemsel astronomi konusunda önemli çalışmalara ev sahipliği yapan merkez, kurulduğu günden bu yana kapsamlı bilimsel amaçlar yürütmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda; yıldız, güneş, uydu, astroid, kuyrukluyıldız, meteor, metroit ve tutulma gözlemleri gerçekleştirilmekte ve bu gözlemlerden elde edilen veriler değerlendirilmektedir. Ayrıca, 1939 yılından bu yana dünyanın sayılı 200 gözlem veri merkezi ile kesintisiz sürdürülen veri alışverişi devam ettirilmektedir. Bunun yanı sıra, NASA ve ESA gibi uluslararası kuruluşların atmosfer dışından gözlem yapmak amacıyla uzaya gönderdiği yapay uydu verilerinin alınıp indirgenmesi ve değerlendirilmesi çalışmaları da yürütülmektedir.
Teknolojik Gözlem Donanımı ve Teleskoplar
Deniz seviyesinden 50 metre (160 ft) yükseklikte yer alan ve gözlemevi kodu 080 olan merkezde, araştırma faaliyetleri için gelişmiş teknik ekipmanlar kullanılmaktadır. Gözlemevi bünyesinde 30 cm Carl Zeiss Jena Astrograf, 13 cm Fotosfer teleskobu ve 12 cm Kromosfer teleskobu aktif olarak bulunmaktadır. Hem yurt dışından alınan hem de gözlemevinde elde edilen veriler, kurum bünyesinde yazılan bilgisayar programları aracılığıyla işlenerek bilimsel araştırmalara ve yayınlara dönüştürülmektedir.
Modernizasyon ve Deprem Sonrası Yenileme Çalışmaları
Gözlemevi ana binası ve etrafındaki 1950 yapımı farklı yapılar, 2009 yılında başlayan kapsamlı bir yenileştirme çalışmaları projesi çerçevesinde ele alınmış ve bu çalışmalar 8 Temmuz 2013 tarihinde başarıyla tamamlanmıştır. Yapılan restorasyon kapsamında, tarihi ana bina karbon fiberlerle ve çeliklerle takviye edilerek aslına uygun şekilde iyileştirilmiştir. Çevre binaların 1999 depremi sonrasında hasar gören kalıntıları ise tamamen yıkılmış, yerlerine ana bina ile tam uyumlu, Avrupa'nın en modern ve işlevsel Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü ile Gözlemevi Uygulama ve Araştırma Merkezi bina kompleksi inşa edilmiştir.
Merkez Yönetimi ve Müdürleri
Kuruluşundan bu yana merkez müdürlüğü görevini üstlenen akademisyenler kronolojik olarak şu şekildedir: 1990-1991 yılları arasında Prof. Dr. Kâmuran Avcıoğlu, 1991-1997 yılları arasında Prof. Dr. Dursun Koçer, 1997-2007 yılları arasında Prof. Dr. M. Türker Özkan, 2007-2009 yılları arasında Prof. Dr. H. Hüseyin Menteşe ve 2009 yılından bugüne kadar bu görevi sürdüren Prof. Dr. A. Talât Saygaç'tır.