Bali Paşa Camii, İstanbul'un Fatih ilçesinde, Bali Paşa Caddesi ile Hoca Efendi Sokağı'nın kesişiminde yer alan tarihi bir Osmanlı ibadethanesidir. II. Bayezid'in veziri Malkoçoğlu Balı Paşa'nın başlattığı ve bitiremediği camiyi, eşi Hüma Sultan 1504 yılında tamamlatmıştır. Caminin son cemaat yeri alınlığında imar tarihi olarak 1494 yılı belirtilmektedir.
Mimari Özellikleri ve Yapısı
Kesme küfeki taşından inşa edilen cami, kare planlı bir yapıya sahip olup tek bir kubbe ile örtülmüştür. Ön kısmında altı sütuna dayanan beş kubbeli bir son cemaat yeri bulunmaktadır. Klasik tarzda sağ tarafta konumlandırılmış tek minaresi mevcuttur. Yapının mimarı konusu tartışmalı olup Mimar Sinan veya Mimar Ali olduğu yönünde görüşler vardır; bununla birlikte Tezkiretül Bünyan ve Tezkiretül Mimarin gibi temel kaynaklar yapının mimarının Mimar Sinan olduğunu kaydetmektedir.
İç Mekan ve Çevre Detayları
Dış duvarlarla çevrili 900 metrekarelik bir alana yayılan caminin girişinde ve sağ tarafında ağaçlık bir bahçe yer alır. Bahçenin sol tarafında ahşap sekiz sütunlu ve sekizgen kurşun çatılı mermer bir şadırvan bulunmakta, şadırvanın arkasında ise hazire alanı yer almaktadır. Cami sahınına girildiğinde klasik geniş çemberli şamdan dikkat çeker. İç kısımdaki payandaların üzerinde ahşap parmaklıklı mahfil balkonları yükselmektedir. Kubbe ve çevresi ayet ile hadislerle süslenmiş olup, caminin sol duvarında bir kuş evi yer alır. Caminin mihrabı dışa taşkın payandalı olup minber mihraba yakın konumlandırılmıştır.
Tarihsel Süreç ve Onarımlar
Tarih boyunca üç dört büyük deprem atlatarak kısmi yıkımlara uğrayan yapı, 1935 yılında Ekrem Hakkı Ayverdi tarafından restore edilmiştir. Son olarak Vakıflar ihalesiyle 2007 yılında kapsamlı bir tamir ve bakımdan geçirilerek Şubat 2008'de yeniden ibadete açılmıştır. Caminin yanında yer aldığı belirtilen Malkoçoğlu Balı Paşa ile eşi Hüma Hatun'un türbeleri günümüze ulaşamamış olsa da sol duvarın yakınındaki temel kalıntısının bu türbeye ait bir parça olması mümkündür.