İstanbul Ermeni Patrikhanesi'nin Tarihi ve Önemi
İstanbul Ermeni Patrikhanesi, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulan tarihi bir patrikhane ve Ermeni Apostolik Kilisesi'nin özerk bir makamıdır. Günümüzde Türkiye Ermenilerinin dini önderliğini yürüten bu önemli kurumun yönetim merkezi, İstanbul'un Kumkapı semtinde yer alan Surp Asdvadzadzin Patriklik Kilisesi'dir. Doğu Ortodoks Kiliseleri arasında en küçüklerinden biri olmasına karşın tarih boyunca kayda değer bir siyasi rol üstlenmiş olan patriklik, günümüzde de ruhani otoritesini sürdürmektedir. Kurum, dünya genelindeki dini meselelerde Ermenistan'ın Eçmiyazin kentindeki Tüm Ermeniler Katolikosu'nun önceliğini tanımakla birlikte, yerel meselelerde tamamen özerk bir yapıya sahiptir.
Kuruluş Dönemi ve Samatya'dan Kumkapı'ya Geçiş
İstanbul'un fethinin ardından Sultan II. Mehmed, Rum Ortodoks cemaatine karşı bir denge unsuru oluşturmak ve olası isyanların önüne geçmek amacıyla Ermeni nüfusunu İstanbul'a yerleştirmiştir. Bu yerleşim sürecinde, Bursa'dan gelen Hovagim (Bursalı I. Hovagim) Ermeni patriği olarak tayin edilmiştir. İlk olarak Samatya'da bulunan Sulu Manastır Rumlardan alınarak Ermeni Patrikhanesi olarak tahsis edilmiş ve adı Surp Kirkor Lusavoriç olarak değiştirilmiştir. Ayrıca Ermenilerin yoğun yaşadığı bölgelerdeki bazı Rum kiliseleri de cemaatin kullanımına sunulmuştur. Patriklik makamı, ilerleyen dönemlerde günümüzdeki yeri olan Kumkapı semtine taşınmıştır.
Yangınlar, Yeniden İnşa ve Modern Restorasyon Süreci
Kumkapı semtinde bulunan patrikhane binası, tarih boyunca bölgedeki büyük yangınlardan etkilenerek birçok kez hasar görmüştür. 1850'li yıllarda çıkan son yangınların ardından bina tamamen kullanılamaz hale gelmiştir. Bu durum üzerine, Sultan II. Mahmud'un kuyumcubaşısı ve başdanışmanı olan Kazaz Artin Amira Bezciyan tarafından hem patriklik kilisesi hem de idari binalar baştan inşa ettirilmiştir. Zamanla yıpranan ve 2000'li yıllara gelindiğinde yeniden kullanılamaz duruma gelen patrikhane binası, Patrik Mesrob Mutafyan döneminde toplanan bağışlarla kapsamlı bir restorasyondan geçirilmiş ve korunmuştur.