İstanbul Boğazı: Asya ve Avrupa'yı Birleştiren Eşsiz Su Yolu
Asya ile Avrupa kıtalarını birbirinden ayıran ve Marmara Denizi ile Karadeniz'i birbirine bağlayan İstanbul Boğazı, tarihî adıyla Bosporus, stratejik ve coğrafi açıdan dünyanın en önemli uluslararası su yollarından biridir. Genel olarak kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan bu benzersiz oluşum, İstanbul şehrini Avrupa Yakası ve Anadolu (Asya) Yakası olmak üzere ikiye böler. Boğazın kıyıları boyunca uzanan yerleşim bölgesi ise Boğaziçi olarak adlandırılır. 1 Mayıs 1982'de yürürlüğe giren İstanbul Liman Tüzüğü uyarınca sınırları belirlenen boğazın kuzey hattı Anadolu Feneri ile Rumeli Feneri'ni, güney hattı ise İnciburnu Feneri ile Ahırkapı Feneri'ni birbirine bağlar.
Köklü Tarih, Medeniyetler ve Kıtalararası Ulaşım Ağı
Kıyı alanı tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapan İstanbul Boğazı, MÖ 685 yılında Megara'dan gelen Yunanların bugün tarihî yarımada olarak bilinen bölgede bir şehir devleti kurmasıyla gelişerek büyümüştür. Roma İmparatorluğu, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu, Latin İmparatorluğu ve Osmanlı İmparatorluğu gibi büyük medeniyetlere başkentlik yapan İstanbul'un simgesi konumundadır. Uluslararası deniz taşımacılığının yapılabildiği en dar geçit özelliğini taşıyan boğazın üzerinde iki yakayı bağlayan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü yer alır. Kıtalararası ulaşım vapur, feribot, deniz otobüsü ve yolcu motorlarıyla desteklenirken; deniz altından geçen raylı tüp geçit Marmaray Tüneli sayesinde Londra ile Pekin arasında kesintisiz bir demiryolu hattı tesis edilmiştir. Ayrıca boğaz, Karadeniz'e kıyısı olan Bulgaristan, Gürcistan, Romanya ve Ukrayna için Akdeniz'e açılmanın tek yoludur.
İsmin Kökeni ve Efsanevi Yunan Mitolojisi
Boğaz'ın antik çağlardaki ismi olan Bosporus, Yunancada inek veya öküz anlamına gelen bous ile yol veya geçit anlamına gelen poros kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur ve "Öküz Geçidi" anlamına gelir. Bu adın kökeni, baştanrı Zeus'un nehirler tanrısı İnahos'un kızı İo'ya olan aşkına dayanır. Zeus, eşi Hera'dan gizlenmek için İo'yu ineğe dönüştürse de durumdan şüphelenen Hera onu yüz gözlü dev Argos Panoptis'in gözetimine bırakmıştır. Zeus'un yolladığı Hermes Argos'u öldürünce, Hera İo'ya sürekli rahatsızlık vermesi için bir sinek musallat etmiştir. Sinekten kaçmak için kendini boğaza bırakan ve burayı yüzerek geçen İo, karşı kıyıda Keroessa adında bir kız doğurmuş; Keroessa'nın denizler tanrısı Poseidon ile evliliğinden doğan Bizas ise ileride Bizantion kentini kurmuştur. Boğaz, batı dillerinde Bosporus ismiyle bilinirken, eski Türk kaynaklarında Halîc-i bahr-i rûm, Halîc-i bahr-i siyâh, Halîc-i konstantiniyye, Merecü'l bahreyn / Mecma'ül bahreyn ve İslâmbol Boğazı gibi adlarla anılmıştır.
Jeolojik Oluşum Teorileri ve Nuh Tufanı İlişkisi
İstanbul Boğazı ve çevre coğrafyası 4. jeolojik zamanda şekillenmiştir. Bilim dünyasında öne çıkan görüşe göre boğaz, deniz sularıyla dolmuş bir fay çöküntüsüdür. MÖ 20.000 - 18.000 yılları arasında Buzul Çağı'nın sona ermesiyle başlayan erimeler neticesinde MÖ 8.000 - 7.000 yıllarında Akdeniz'in su seviyesi yaklaşık 150 metre yükselmiş, Marmara'yı aşarak Karadeniz ile birleşmiştir. Alternatif bir teze göre ise geçmişte buradan büyük bir akarsu geçmekte olup, Haliç gibi koylar bu nehrin yan kollarıydı ve buzul erimesiyle su seviyesi yükselince boğaz bugünkü halini almıştır. Bu birleşme, dinî kitaplardaki Nuh Tufanı ile de bağdaştırılmaktadır. Nitekim 2001 yılında araştırmacı Robert Ballard'ın National Geographic'te yayımlanan tezine göre, Karadeniz eskiden çevresinde tarım yapılan tatlı su gölüyken, buzul erimesiyle biriken tuzlu suyun Bosphorus hattını aşarak burayı büyük bir hızla doldurmasıyla deniz halini almıştır.
