Doğu Anadolu'nun Tarih Kapısı: Horasan
Erzurum ilinin doğusunda yer alan Horasan, zengin tarihi ve coğrafi konumuyla Doğu Anadolu Bölgesi'nin en dikkat çeken yerleşim alanlarından biridir. Deniz seviyesinden ortalama 1.555 metre yükseklikte konumlanan ilçe, 1.740 kilometrekarelik yüzölçümüyle geniş bir alana yayılmaktadır. Kuzey ve doğuda Kars, güneydoğuda Ağrı illeriyle sınır komşusu olan Horasan; güneyde Karayazı, batıda Köprüköy ve Pasinler, kuzeybatıda ise Narman ilçeleriyle çevrilidir. Bu stratejik coğrafi konumu, bölgeyi tarih boyunca farklı medeniyetlerin geçiş güzergahı haline getirmiştir.
Antik Çağ'dan Urartulara Uzanan Köklü Geçmiş
Horasan ve çevresinin tarihi, Antik Çağ'a kadar uzanmaktadır. Urartu yazıtlarından elde edilen bilgilere göre bölge, Urartu döneminde Biani şeklinde adlandırılan Basiani bölgesinin bir parçasını oluşturmaktaydı ve Aşağı Basiani olarak anılıyordu. Bölgedeki en önemli tarihi kalıntılardan biri, Horasan ilçesine bağlı Yazılıtaş köyünde yer almaktadır. Urartu kralı Menua'nın, bir Proto-Kartveli krallığı olan Diaohi'yi yağmaladığını ve bu devletin kralı Utupurşi'yi haraca bağladığını anlatan tarihi yazıt, Yazılıtaş köyünde günümüze kadar ulaşmış en somut tarihsel belgelerden biridir.
Orta Çağ Savaşlarından Osmanlı Dönemine
Orta Çağ'da Gürcistan Krallığı sınırları içerisinde yer alan Aşağı Basiani (Horasan) bölgesi, 13. yüzyılın başlarında büyük bir tarihi olaya tanıklık etmiştir. Gürcüler ile Türkler arasında gerçekleşen meşhur Basiani Savaşı bu topraklarda meydana gelmiştir. Yüzyıllar boyunca farklı güçlerin egemenliğinde kalan bölge, nihayet 1545 yılında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Tarihsel süreçte idari yapısı sürekli değişen yerleşim, 1928 yılında Erzurum vilayetinin Hasan Kala kazasına bağlı Pasin-i Süfla nahiyesinin bir köyü durumundayken, 27 Kasım 1953 tarihinde kabul edilen 6191 sayılı kanunla ilçe statüsüne kavuşmuştur.
Görülmeye Değer Tarihsel Miraslar
Horasan, özellikle arkeoloji ve tarih meraklıları için keşfedilmeyi bekleyen önemli değerler barındırmaktadır. İlçenin en önemli tarihsel kalıntıları arasında, Yazılıtaş köyünde yer alan görkemli kale ile Urartu dönemine ait çivi yazılı kitabe bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, ilçeye bağlı Aliçeyrek köyünde yer alan kaya mezarı da bölgenin köklü geçmişine ve antik dönem ölü gömme geleneklerine ışık tutan en kıymetli yapılar arasındadır. Bu tarihi zenginlikler, Horasan'ı Doğu Anadolu seyahatlerinin vazgeçilmez duraklarından biri haline getirmektedir.