Bayburt'un Köklü Geçmişe Sahip Yerleşimi: Helva Köyü
Bayburt ilinin Merkez ilçesine bağlı olan Helva Köyü, Karadeniz Bölgesi sınırlarında yer alan ve zengin bir tarihi geçmişe sahip olan önemli bir yerleşim yeridir. Köyün adı, tarihi kayıtlarda oldukça eski dönemlerden itibaren yer almaktadır. Nitekim 1530 yılına ait Osmanlı tahrir defterlerinde köyün günümüzdeki Helva adıyla Bayburd kazasına bağlı olduğu görülmektedir. 1591 yılı tahrir kayıtlarında ise köyün demografik yapısına dair önemli bilgiler bulunmakta olup bu tarihte yerleşimde 46'sı Hristiyan, 4'ü Müslüman olmak üzere toplam 50 erkek (nefer) nüfusun yaşadığı ve köye bağlı Helvan-i Miri ile Çinilik adlarında iki mezranın yer aldığı kayıt altına alınmıştır.
Tarihsel Dönüşüm ve Kapatılan Bakır Madeni
Zaman içerisinde nüfus yapısında ve ekonomik faaliyetlerinde değişimler yaşanan köyde, 1835 yılında gerçekleştirilen nüfus yoklama defterine göre tamamı Müslüman 24 hanede 88 (detaylı deftere göre 91) erkek nüfus yaşamaktaydı. Helva Köyü'nün geçmişteki en önemli ekonomik kaynaklarından biri de köyde bulunan bakır madenidir. Bölgedeki madencilik faaliyetleri açısından önem taşıyan bu bakır madeni, 19. yüzyılın ikinci yarısında işletmenin zarar etmesi sebebiyle kapatılmıştır. 1928 yılı kayıtlarında Gümüşhane vilayetinin Bayburt kazasına bağlı Everek nahiyesinde yer alan köy, 1935 genel nüfus sayımında ise Maden nahiyesine bağlı olup 519 kişilik bir nüfusa sahipti.
Tarihi İki Gözlü Taş Köprü
Helva Köyü sınırları içerisinde geçmişten günümüze ulaşan önemli bir tarihi yapı kalıntısı bulunmaktadır. Köy merkezinin yaklaşık 3,4 kilometre kuzeyinde, akarsu üzerinde konumlanan iki gözlü tarihi bir taş köprü yer almaktaydı. Günümüzde bu köprü tamamen ayakta kalamamış olsa da köprüden geriye kalan taş köprü ayakları, bölgenin tarihi mimari mirasının önemli izlerini yansıtmaktadır.
Coğrafi Konum ve Günümüzdeki Durum
Helva Köyü, deniz seviyesinden 2149 metre yükseklikte (rakımda) kurulmuş olup Bayburt il merkezine yaklaşık 33 kilometre mesafede yer almaktadır. Yıllar içinde göç veren köyün nüfusu 1990 yılında 934 kişi iken, 2022 yılı verilerine göre 198 kişiye kadar gerilemiştir. Günümüzde doğası, yüksek rakımı ve barındırdığı tarihi kalıntıları ile keşfedilmeyi bekleyen sessiz bir Karadeniz köyü olarak varlığını sürdürmektedir.