Tarihçesi ve Mimar Sinan'ın İmzası
İstanbul'un tarihi yarımadasında, Cankurtaran, Fatih bölgesinde konumlanan Haseki Hamamı (Ayasofya Hürrem Sultan Hamamı), Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak döneminde inşa edilmiş eşsiz bir anıttır. Hamam, I. Süleyman'ın eşi Hürrem Sultan tarafından, hayrat olması amacıyla 1556-1557 yılları arasında dönemin baş mimarı Mimar Sinan'a yaptırılmıştır. İnşa edildiği yerde daha öncesinde tarihi Zeuksippos Banyoları'nın harabeleri bulunmaktaydı. 1910 yılına kadar aktif olarak kullanılan bu tarihi yapı, uzun yıllar kapalı kaldıktan sonra cezaevi, kâğıt deposu ve benzin deposu olarak kullanılmıştır. 1957–1958 yıllarında onarılan yapı, 2008 yılında ise halı satış mağazası olarak hizmet vermiştir. Günümüzde ise hamam, restoran ve kafe bölümleri ile üç dönümlük geniş bir alana yayılmaktadır.
Klasik Osmanlı Mimarisinde Bir İlk: Çifte Hamam Tasarımı
Klasik devir Osmanlı hamamları üslubunda tasarlanan bu abidevi yapı, 75 metre uzunluğunda bir çifte hamamdır. Türk hamam mimarisinde devrim niteliğinde bir yenilik taşıyan Haseki Hamamı, kadınlar ve erkekler kısmının ilk defa aynı eksen üzerinde tasarlandığı yapı olma özelliğine sahiptir. Bu özgün yerleşimde iki bölümün sıcaklık kısımları bitişik olup, soyunmalıklar ise bu ana eksenin iki ucunda konumlandırılmıştır. Düzen erkekler tarafındaki soyunmalık, soğukluk ve sıcaklığı; kadınlar tarafının sıcaklık, soğukluk ve soyunmalık bölümlerinin takip etmesiyle şekillenir. Binanın duvarları estetik açıdan bir sıra kesme taş ve iki sıra tuğla örgüyle inşa edilmiştir.
Erkekler ve Kadınlar Bölümlerinin Yapısal Detayları
Hamamın dış cephe ve giriş mimarisinde her iki bölüme özel farklı detaylar öne çıkar. Erkekler kısmının soyunmalık cephesinde üstte dörder sivri kemerli pencere bulunurken, kadınlar kısmının soyunmalığında üçer pencereye yer verilmiştir. Kapının bütün kubbeleri kurşun ile kaplıdır. Erkekler kısmının cephesinde, diğer hamamlardan farklı olarak ortasında bir kubbe barındıran sütunlu bir revak yer alır; bu kubbe ve revak tavanı tuğla dekorasyonla süslüdür. Hamamın abidevi giriş kapısının kemerinde bir kırmızı ve bir beyaz palmet motifi yer alırken, üzerinde yeşil zemin üzerine altınla yazılmış görkemli bir kitabe yükselir. Kare şeklindeki soyunmalık alanı kubbeyle örtülmüş olup, kubbeye geçiş tromplarla sağlanmıştır. Bu kubbenin etrafını zikzak formunda zarif bir yaprak frizi çevreler ve dört duvarda sivri kemerli nişler bulunur.
İç Mekanın Bölümleri ve Günümüzdeki Deneyim
Dikdörtgen planlı soyunmalık kısmından, üzerinde üç kubbe bulunan soğukluğa ve oradan da bir kapıyla sıcaklığa geçiş sağlanır. Soğukluk bölümünün sağında helalar, solunda ise usturalık yer alır. Haç şeklinde bir plana sahip olan sıcaklık bölümünde ise 4 eyvan ve 4 adet müstakil halvet bulunur. Küçük kubbelerle örtülü halvetlerin ortam sıcaklığı günümüzde 50 dereceye kadar ulaşabilmektedir. Sıcaklığın tam ortasında, eskiden renkli mozaiklerle kaplı olduğu bilinen sekizgen bir göbek taşı yer alır ve büyük kubbe bu sekizgen mekanın duvarlarına oturur. Günümüzde bu tarihi yapıda VIP odalar, 48 soyunma dolabı, masaj odaları, teras katında dinlenme alanları ve vitamin bar gibi modern konforlar sunulmaktadır. Ayrıca misafirler için özel üretilmiş ürünlerin satıldığı butik ve köpük masajı servislerinin sunulduğu Sultan Eyvanları da hizmet vermektedir.